آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣١ - درس نود و هشتم آيا در قرآن آيات متشابه وجود دارد؟

چنانكه يكى از شاعران عرب گفته است: «و قامت الحرب على ساق»[١] كه به معنى شديد شدن جنگ است و نيز هرگاه اين شعر را مى‌شنوند، در درك حقيقت شعر ترديدى به خود راه نمى‌دهند، زيرا مى‌دانند كه جنگ داراى ساق پا نيست. ولى هنگامى كه همين كلمه را در آيه مى‌بينند، گمان مى‌كنند كه خداى متعال داراى ساق پاست و به همين علت است كه برخى از اينان به تجسيم و جسم داشتن خدا معتقدند.

*** علامه طباطبايى نيز بر همين عقيده است و مى‌گويد: «وقوع تشابه در قرآن به اين علت است كه قرآن براى بيان معانى و مفاهيم عالى خود، از كلمات و شيوه‌هاى متداولى، استفاده كرده است كه تنها براى گفتن معانى و مفاهيم محسوس يا نزديك به محسوس وضع شده است. بنابراين، اين گونه كلمات و الفاظ قادر نيستند كه كاملا منظور و مقصود را برسانند و به همين دليل، در آن تشابه رخ مى‌دهد و مفهوم مورد نظر دستخوش ابهام و پيچيدگى مى‌شود و تنها كسانى كه از نظر دانش و تخصص، در سطحى بالا قرار دارند، مفاهيم مورد نظر را درك مى‌كنند، چنانكه خداوند گفته است:

أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَداً رابِياً ...[٢] خدا از آسمان آبى فروفرستاد كه در هر رودى به اندازه وسعت و ظرفيتش سيل آب جارى شد و بر روى سيل كفى برآمد.

تا آنجا كه مى‌گويد:

كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً وَ أَمَّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ‌.

خدا به مثل اين [آب و فلزات و كف روى آنها] براى حق و باطل مثل مى‌زند كه [باطل چون‌] آن كف به زودى نابود ولى آن آب و فلز كه به خير و منفعت مردم است، زمين باقى مى‌ماند. خدا مثل آنها را براى فهم بدين روشنى بيان مى‌كند.

«اين گونه هركس به اندازه استعداد خود، مفاهيم قرآن را درك مى‌كند. در

[١] البرهان، زركشى، ج ٢، ص ٨٤.

[٢] رعد، ١٧.