آيه براى نفى چيزهايى است كه در پرستش، آنها را شريك خدا قرار داده بودند و شريك بودن آنها را در آفرينش نفى مى‌كند و وقتى در آفرينش شريك خدا نيستند، چگونه در پرستش مى‌توانند شريك خدا باشند؟ آفرينشى كه در اينجا نفى شده، استقلال در آفريدن و پديد آوردن است كه با اختيارى بودن افعال بندگان كه در آن مستقل نيستند، منافى نيست و به اين دليل، شريكان خدا در آفرينش و تدبير به شمار نمى‌آيند، زيرا نسبت فعل به فاعل آن، به اين اعتبار است كه او پديدآورنده شرايط پيدايش آن بوده و مقتضى استقلال در پيدايش نيست.

٢٢- اجماع امت- بر اينكه آفريننده‌اى جز خدا نيست، همانند آياتى كه ذكر شد- استقلال غير خدا را در احداث و ايجاد، نفى مى‌كند. ايجاد شرايط فعل و انفعالات بين نيروهاى طبيعى كه سنت خداوند در دستگاه آفرينش بر آن است، با اجماع مذكور و با آياتى كه بيان شد، منافات ندارد و پيشتر در اين باره گفتگو شد و اطلاق آفرينش بر اين گونه كارها، قابل انكار نيست. چنانكه خدا خطاب به عيسى (ع) مى‌گويد: وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ.[١] (تويى كه از گل، همانند پرنده‌اى را مى‌سازى) و همان گونه كه ديده مى‌شود، خداوند، آفرينش را به عيسى (ع) نسبت داده است.

در آيه ١٤ سوره مؤمنون: فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ. و در آيه ١٢٥ سوره صافّات:

أَ تَدْعُونَ بَعْلًا وَ تَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخالِقِينَ. از خداى متعال، به عنوان بهترين آفرينندگان و بهترين سازندگان نام مى‌برد، زيرا او در آفريدن و پديد آوردن، مستقل و بى‌نياز است، ولى ديگر سازندگان به كمك فعل و انفعالات نيروهايى كه خداوند در سرشت اشياء به وديعت نهاده است، نياز دارند.

٢٣- در مسئله عدم اجتماع دو قدرت بر مقدور واحد، اگر منظور، اعمال دو قدرت مستقل بر پيدايش چيزى در جهان خارج است، اين سخنى درست است و ما در اين باره گفتگويى نداريم. گفتگوى ما درباره دو قدرتى است كه كار يكى از اين دو به وديعت نهادن نيروهايى در سرشت اشياء و افاضه بر اين نيروها براى بقاء و دوام است و كار قدرت ديگر، پيدايش شرايط فعل و انفعالات بين اين نيروهاست.

[١] مائده، ١١٠.