است كه اين گروه، آنها را درك كنند. توده مردم به ظاهر مثال توجه مى‌كنند و از مفهومى كه براى بيان آن، مثال آورده شده است، چيزى مشابه مثال درك مى‌كنند و قانع مى‌شوند و دانشمندان، حقيقتى را كه در لابلاى مثال آمده مى‌فهمند. براى نمونه چون «نور» در جهان محسوسات، بالاترين موجود به شمار مى‌آيد، به آن مثل زده شده است و با اين نمونه، توده مردم، بهتر مى‌توانند موجودات نامحسوس را از ناحيه چيزهاى محسوس كه براى آنان به آن، مثال زده شده است، درك كنند. بنابراين هنگامى كه شرع، اوصاف خداى متعال را بر حسب ظاهر آنها شرح مى‌دهد، براى توده مردم شكى دست نمى‌دهد و آنگاه كه گفته مى‌شود: «خدا نور است» يا گفته مى‌شود: «براى خدا حجاب و پرده‌اى از نور است كه مؤمنان در آخرت او را همچون خورشيد در وسط آسمان مى‌بينند» شبهه‌اى در حقيقت اين سخنان، براى توده مردم رخ نمى‌دهد. دانشمندان نيز در اين گونه موارد، دچار شك و شبهه نمى‌شوند، زيرا براى آنان روشن است كه اين حالت موجب افزايش دانش و يقين است. ولى اگر چنين موضوعى را به صراحت، براى توده مردم بگويند، مردم، همه شريعت را باطل گمان مى‌كنند و چه بسا بر اثر اين صراحت گويى، كافر شوند، زيرا توده مردم از هر موجودى آنچه محسوس و قابل تصوّر باشد، مى‌بينند و درك مى‌كنند و آنچه را كه محسوس و قابل تصوّر نيست، معدوم مى‌پندارند.

اگر گفته شود: موجودى هست كه جسم نيست و در او چيزى نيست كه لازمه جسم بودن باشد. چنين موجودى، براى توده مردم، قابل تصور نيست و آن را همانند معدوم، به شمار مى‌آورند، بخصوص كه اگر به آنان گفته شود: اين موجود، نه در جهان خارج است و نه در داخل آن، نه در بالاست و نه در پايين. به همين علّت است كه شرع، تصريح نمى‌كند كه او جسم نيست و به اين عبارت اكتفا مى‌كند كه هيچ‌چيز، همانند او نيست و او شنوا و بيناست: لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‌ءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ[١] يا گفته مى‌شود: «ديده‌ها او را درك ننمايد حال آنكه او بينندگان را مشاهده مى‌كند و او

[١] شورى، ١١.