آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٦٢ - عرش و كرسى

معنى اصل و پى ساختمان نيز هست به علت ضخامت آن. كرسى منسوب است به «كرس الملك» چيزى كه بر آن تكيه مى‌كنند (تخت) همان گونه كه «دهرى» به ضم دال، منسوب است به «دهر» به همين جهت دانشمندان را «الكراسى» نامند از آنجا كه مرجع امتند و عماد آنان. همان گونه كه قطرب گفته است:

كه از كراسى دانشمندان آگاه به امور را اراده كرده است. و نيز گفته شده است: «خير الحيوان الأناسى و خير الأناسى الكراسى»[١] بهترين جنبندگان انسانها هستند و بهترين انسانها دانشمندانند. به سخن ديگر، خردمندانى كه به شئون تدبير آگاهى دارند.

وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ لا يَؤُدُهُ حِفْظُهُما (بقره، ٢٥٥) ملك و سلطنت او آسمانها و زمين را در بر گرفته است و نگاهدارى آن دو بر او گران نيست.

به سخن ديگر ملك و سلطنت او تمامى اطراف و اكناف عالم هستى را در برگرفته است بدون آنكه از اداره شئون آنها ناتوان باشد، اداره آن به بهترين نظام، تا ابد و براى هميشه. اين تعبير: (لا يؤده حفظهما) كه بدان معنى است حفظ آسمانها و زمين بر او گران نيست، به وضوح بر اراده ملك و سلطنت كسى دلالت دارد كه با لذّات تمام عالم هستى را فرا گرفته است و كسانى مانند ابن عباس و مجاهد كه «كرسى» را به «علم» تعبير كرده‌اند، همين معنى را در نظر داشته‌اند، زيرا ملك و سلطنت او ناشى از علم اوست كه به همه چيز احاطه دارد و از آن به عرش نيز تعبير شده است، چه لازمه تدبير حكيمانه، علم و احاطه به همه امور و مزاياى آن است.

آيات ذيل مؤيد اين نظر است:

إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ (يونس، ٣) بى‌شك پروردگار شما خداست، خدائى كه آسمانها و زمين را در شش روز بيافريد.

[١] رجوع شود به: معجم مقاييس اللغه و اساس البلاغه.