تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٢٢ - مرحلهء اول عادت استعداد پذيرش

در بارهء عادت مى پردازيم :
« تأثيرات عادت - الف - بنا بر نظريهء درسى ( كلاسيك كه توسط مندوبيران در كتاب تأثيرات عادت در قوهء تفكر « ١٨٠٢ » نگاشته شده و به وسيلهء راويسون در پايان نامهء خود راجع به عادت « ١٨٣٨ » تكميل گرديده است ، عادت قواى غير عامل را ضعيف مى سازد و به عكس قواى عامل را تهييج مى كند :
١ - عادت قواى غير عامل را ضعيف مى سازد ، بدين معنى كه حساسيت شخص در مقابل لذت و الم كم مى شود و همچنين نفع امور عادى كم مى گردد و شخص به جايى مى رسد كه ديگر به آنها دقت نمى كند ، بالاخره عادت اشكالى را كه اراده حس مى كند تقليل مى دهد . [ و اين همان مطلب است كه جلال الدين با تمام صراحت مى گويد :

بارها از حس خود خسته شدى حس ندارى سخت بىحس آمدى ]
٢ - عادت قواى عامل را تهييج مى كند ، ميل بر اثر عادت تقويت مى گردد كه بنا به قول راويسون : حسى را كه از بين مى برد به احتياج مبدل مى سازد ، عادت به دقت فكورانه قوهء ادراك را تيزتر مى كند ، مانند شخص شكم پرست كه نكات و دقايقى را متوجه مى شود كه از نظر عامه مخفى است ، من باب مثال تأثيرات عادت به مشروب را نزد شخص دايم الخمر و شخص شكم پرست مورد مقايسه قرار مى دهيم ، شخص دايم الخمر تنها به فكر لذت ذائقه است ، چون اين لذت غير عامل است به تدريج تخفيف خواهد يافت و بدين ترتيب شخص دايم الخمر ديگر شراب شناس نخواهد بود و بعكس تمايل به نوشيدن مشروب كه قوهء عاملى است تقويت مى گردد ، بر خلاف ذائقهء شخص شكم پرست كه به عوض لذت غير عامل دهان خود ، بفكر لذت عامل مقايسه كردن شرابها است رفته رفته تلطيف مى شود ، در صورتى كه تمايل وى بنوشيدن بيش از حد عادى توسعه نمى يابد .
ب - روان شناسان جديد تفاوت نسبتاً مصنوعى بين عادات عامل و عادات غير عامل را منكر و براى عادت دو تأثير زيرين را قايل مى باشند :