قابل مقايسه مى باشد . شبيه برشد جسمانى ، رشد روانى نيز داراى پيش رفت و ارتقاء در جهت تعادل و متعادل شدن است . در حقيقت همان طورى كه جسم دستخوش تغيير و تحول است تا اين كه به حد نسبى ثابتى كه پايان رشد و نمو اعضاء است برسد ، زندگى روانى نيز مى تواند به صورت تحولاتى در جهت آن تعادل نسبى كه شاخص بزرگ سال است برسد . از اينجا مى توان استنباط كرد كه در اين صورت رشد روانى عبارت خواهد بود از متعادل شدن و تعادل پيدا كردن تدريجى . به عبارت ديگر در تحت اين زاويهء خاص رشد روانى انتقال مداومى خواهد بود - از حالتى با تعادل ناپايدارتر به حالتى با تعادل پايدارتر . مطالب فوق در زمينه هاى مختلف قابل رويت است . در زمينهء هوش بىثباتى و درهم بودن نسبى تفكر كودك در مقام مقايسه با تفكر اصولى بزرگ سال يك نمونه از يك تعادل با ثبات كم در مقابل يك تعادل باثبات بيشتر مى باشد . در زمينهء زندگى عاطفى نيز تعادل احساسات همراه با بالا رفتن سن بيشتر مى شود و بالاخره ارتباطهاى اجتماعى نيز از يك قانون ثبات و پايدارى تدريجى تبعيت دارند و با اين وجود اگر به تحرك ذاتى حقيقت معنوى معتقد هستيم ، بايد به يك فرق اساسى ميان زندگى جسم و زندگى روان معتقد باشيم . رشد جسمانى به تعادلى منتهى مى گردد كه نسبت به تعادل نهايى رشد روانى ساكنتر و مخصوصاً ناپايدار است ، زيرا ، پس از پايان تحولات صعودى ، خود به خود يك تحول رجعى شروع مى شود كه منجر به كهولت مى گردد . بعضى از اعمال روانى ناشى از فعاليت اندامهاى حسى نيز منحنى همانندى را طى مى كند ، مثلًا قدرت بينايى در پايان كودكى به حد اعلاى خود مى رسد و بعدها به تدريج نقصان پيدا مى كند ، بر عكس تحول اعمال عالى هوش و عاطفه در جهت رسيدن به آن فرمهاى خاصى از تعادل است كه هم متحرك هستند و هم پايدار و ميان تحرك و پايدارى آنها ارتباط مستقيم وجود دارد ، يعنى هر چه تحرك بيشتر داشته باشند ثبات بيشتر نيز دارند ، به طورى كه براى ارواح سالم پايان رشد نه تنها همراه با شروع انحطاط نيست ، بلكه موجبات پيش رفت معنوى را فراهم مى سازد كه به هيچ وجه با تعادل درونى تناقض ندارد . » [١]

[١] روان شناسى كودك ، پياژه ، ص ١ . .