تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٠٩ - آيا خرد حكم مى كند كه به روى نيك و بد پرده انداخته شود ؟

((٩٨٤)) گفت مخفى داشته است آن را خرد تا بود غيب اين جهان را نيك و بد
آيا خرد حكم مى كند كه به روى نيك و بد پرده انداخته شود ؟
در مقابل اين سؤال كه اعراض مى توانند منشأ آثار بوده ، جواهر ايجاد كنند ، چرا اين آثار را ما نمى بينيم ؟ جلال الدين اين پاسخ را مى دهد كه عقل آنها را مخفى مى دارد كه نظم زندگانى مختل نشود ، (١) اگر آثار هر فعاليت روانى نمودار مى گشت ، زشتىها و ناهنجارىها در قيافهء انسانى درون او را نشان مى داد و كسى پيدا نمى شد كه به جز خدا به كس ديگر متوجه شود ، زيرا - هيچ كس راضى نمى شود كه اثر كفر در پيشانى او آشكار گردد .
اين مطلب كاملًا صحيح است ، ولى مطابق محسوس و منابع معتبر اسلامى گروهى از حركات نيك و بد انسانى نتايج و آثار خود را در اين دنيا هم نشان مى دهد ، مانند : ظلم و عدل . . . و غير ذلك .
همچنين مطابق حكم عقل دلايلى در مكتب اسلام ديده مى شود كه نيكويىها را آشكار كنيد تا ديگران نيز تشويق شوند . با مجموع ملاحظات گذشته مى توان به اين نتيجه رسيد كه آن اندازه از آثار نيك و بد مخفى خواهد بود كه به اختيار انسانى خللى وارد نياورد .

(١) مقصود از خرد همان عقل كل است نه عقول جزئى انسانى ، زيرا عقل كل كه جلوه گاه مشيت خداوندى در بنياد هستى است ، در حقيقت تنظيم كنندهء جريانات پشت پرده و روى پرده مى باشد . .