تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٨٢ - عقايد اشاعره به طور اجمال

عقايد معتزله به طور اجمال :

قاعدهء اصلح
عقايد معتزله به طور اجمال :
١ - مطابق چهار نظريه كه از مقالات الاسلاميين نقل كرديم ، اختلاف زيادى ميان آنها و نظريات اشعريين ديده نمى شود .
٢ - قاضى عبد الجبار حاكميت عقل را قبول مى كند .
٣ - انجام امورى را براى خدا لازم مى داند .
٤ - بر انگيختن پيامبران براى خدا لازم است .
٥ - قاعدهء ( عدل ) به مفهوم وسيع آن وجود دارد و براى خدا لازم است كه در تمام امور با عدالت رفتار كند .
٦ - لطف و صلاح واقعيت دارد و براى خدا لازم است كه صلاح بندگان را مراعات كرده در بارهء آنها لطف داشته باشد .
قاعدهء اصلح بعضى از معتزلىها عقيده منداند كه خداوند بايستى آن چه را كه در بارهء بندگانش شايسته تر است انجام بدهد . [١] اين مسئله نيز مورد اختلاف است . گروهى مى گويند : چون مفهوم اصلح بىنهايت است و خداوند نيز براى ايجاد اصلح بىنهايت قدرت دارد ، در صورتى كه نوع انسانى متحمل اصلح بىنهايت نيست ، لذا اين مفهوم مانند لطف و عدل نيست كه براى خدا لازم باشد ، در چند كتاب مهم از ( شيخ طوسى تلخيص الشافى ، الغيبه و عده الاصول ، تبيان ) اين مطلب با صراحت بررسى نشده است ، خواجه نصير طوسى مى گويد : « و گاهى اصلح به علت وجود انگيزه و نبودن مانع براى خدا واجب است . » [٢]

[١] شرح تجريد ملا على قوشچى ، مبحث لطف و اصلح . .
[٢] همان مأخذ .