تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤١٧ - مهدى قائم عليه السلام

پس امام حى ناطق آن ولى است خواه از نسل عمر خواه از على است
اگر مقصود تنها ولايت تكوينى وجودى بوده باشد كاملًا صحيح است ، زيرا هر فرد از انسان بدون دخالت نژاد و نسب و ساير خصوصيتهاى وجودى مى تواند به مقام ولايت تكوينى عالى برسد و اگر مقصودش ولايت تكوينى تعيينى است چنان كه گفتيم : صحيح نيست ، زيرا ، ولايت تعيينى اكتسابى نبوده و دامنهء نبوت است كه احتياج به تعيين دارد .
مهدى قائم عليه السلام جلال الدين مى گويد :

مهدى و هادى ويست اى راه جو هم نهان و هم نشسته پيش رو
اگر مقصود از مهدى و هادى آن انسان الهى است كه متصف بصفت هدايت است يعنى هم خود او هدايت شده است و هم هدايت كنندهء مردم مى باشد ، باز با ولايت تكوينى وجودى سازگار است ، يعنى چنان كه گفتيم خداوند همواره اوليايى دارد كه چه نهان باشند و چه آشكار براى مردم حجتاند و اگر مقصودش ( مهدى شخصى ) است كه در اخبار و منابع تمام فرق اسلامى وارد شده است - اين مطلب صحيح نيست ، زيرا ، در منابع اسلامى ( مهدى قائم ) يك شخص معين است كه در زمانى ظهور خواهد كرد و مانند خود پيامبر اسلام با جوامع رفتار خواهد كرد . [١] عبد الرحمن بن خلدون در مقدمهء معروفش جملهء ذيل را گفته است :
« اعلم ان فى المشهور بين الكافه من اهل الاسلام على ممر الاعصار انه لا بد فى آخر الزمان من ظهور رجل من اهل البيت يؤيد الدين و يظهر العدل و يتبعه المسلمون و يستولى على الممالك الاسلاميه و يسمى بالمهدى . » [٢]

[١] ر . ك منتخب الاثر ، دانشمند محترم آقاى گلپايگانى .
[٢] مقدمهء عبد الرحمن بن خلدون ، فصل ٥٢ ، در امر فاطمى ص ٣١١ . .