آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٤٣ - درس صد و سى و سوم احباط، تكفير و موازنه

«معتزليان بر اين باورند كه چنين است. به همين جهت معتقدند كه فاسق براى هميشه در آتش است. دليل آنان بر اين عقيده قياس ثواب و عقاب به مدح و ذم است. همان گونه كه مدح و ذم دائمى هستند، ثواب و عقاب نيز دائمى مى‌باشند و مى‌افزايند: «اگر عذاب گناهكار قطع گردد و او به بهشت درآيد، [اين نعمت‌] از روى تفضل است. حال آنكه مكلفان مشمول تفضل نيستند و تفضل خاص كودكان و ديوانگان است!»[١] «معتزله بدين گونه بر اثبات «احباط» مى‌كوشند. اعتقاد به «احباط» ايجاب مى‌كند آنكه به دليل گناه خود، عقاب شده است، براى اطاعتش به ثوابى دست نيابد، زيرا اطاعت او به وسيله گناهانشان نابود شده است. افزون بر آنكه دوام عقاب از ميان مى‌رود، نيز ثواب پس از عقاب از روى تفضل است كه هم تفضل نسبت به مكلفان و هم نقض دوام عقاب، مورد پذيرش معتزليان نيست.»[٢] ما بر اين باوريم كه جز كافران، هيچ‌كس براى هميشه در آتش نيست.[٣] سرنوشت گناهكارانى كه تا به هنگام مرگ ايمان خود را حفظ كرده‌اند، با خداست كه آنان را بر حسب استحقاقشان عذاب كند، عذابى متناسب با نوع گناهى كه مرتكب شده‌اند، و يا آنكه از آنان درگذرد و ببخشد.[٤] خداى متعال درباره گناهكاران مؤمن مى‌گويد:

وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ‌.[٥] و ديگرانى كه به گناهان خود اقرار كنند و كارهاى خوب و بد را به هم بياميزند، اميد است كه خدا توبه آنان را بپذيرد كه خدا آمرزنده مهربان است.

[١] شرح الاصول الخمسة، قاضى عبد الجبار، ص ٢٦٦- ٢٦٧.

[٢] همان، ص ٦٢٤.

[٣] وَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ لِقائِهِ أُولئِكَ يَئِسُوا مِنْ رَحْمَتِي وَ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ. عنكبوت، ٢٣.

[٤] وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ. برائت، ١٠٦.

[٥] برائت، ١٠٢.