آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٤ - درس نود و نهم حقيقت تأويل

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنا مِنْ شُفَعاءَ.[١] كافران كه به آيات خدا و رستاخيز ايمان نمى‌آورند، در انتظار چيستند؟ مگر آنكه تأويل آيات و سرانجام كردارشان به آنان برسد و آن روز كه تأويل آيات و سرانجام كار را ببينند. كسانى كه اين روز را فراموش كرده بودند، خواهند گفت افسوس كه رسول خدا حق را براى ما بيان كردند و كاش امروز كسى به شفاعت ما برمى‌خاست.

به سخن ديگر اينان منتظرند تا ببينند كه سرانجام اسلام به كجا مى‌انجامد و نزديك است كه روز مورد انتظارشان فرارسد، ولى در آن روز فرصت از دست آنان رفته و هنگام پشيمانى نيست.

امّا «تأويل رؤيا»، برگرفته از معنى ثانوى «تأويل» است كه از آن به «بطن» تعبير مى‌شود، زيرا معنى پوشيده و باطنى را جز صاحبان دانش نمى‌دانند. در هشت جا از قرآن «تأويل» به معنى «تعبير رؤيا» به كار رفته كه آيات ٦، ٢١، ٣٦، ٣٧، ٤٤، ٤٥، ١٠٠ و ١٠١ سوره يوسف نشان‌دهنده اين نكته است.

در پنج جاه نيز «تأويل»، به معنى «مآل امر» و سرانجام كار آمده كه عبارت از آيه ٥٩ سوره نساء، آيه ٣٥ سوره اسراء، آيه ٣٥ سوره اعراف (دو بار) و آيه ٣٩ سوره يونس است.

در چهار جا نيز به معنى «توجيه متشابه» بكار رفته كه دو جا در آيه ٧ از سوره آل عمران و دو جاى ديگر در آيه ٧٨ و ٨٢ سوره كهف است.

بكار بردن «تأويل» به معنى «بطن»، در آثار و روايات آمده و همان گونه كه گفته شد، تعبير رؤيا از اين معنى گرفته شده است.

اين چهار معنى تأويل است كه در هفده جا از قرآن بكار برده شده و هيچ‌گاه آنها به معنى «عين خارجى» نيست.

*** پيرامون نظر «علامه طباطبايى» نيز بايد گفت كه نظر ايشان توجيه درستى در

[١] اعراف، ٥٣.