آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٦٤ - درس صد و بيست و سوم آيات متشابه سورههاى برائت، يونس و هود

را ديدند، آنان را سودى نبخشد». وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ‌.[١]- كسى كه به اعمال زشت، همه عمر اشتغال ورزد تا آنگاه كه مرگ را مشاهده كند، در آن ساعت پشيمان شود و گويد اكنون توبه كردم.» ١٠٢- آيه ٩٦، سوره يونس: إِنَّ الَّذِينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ كَلِمَتُ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ‌- آنان كه حكم عذاب خدا بر آنها حتم است، ايمان نمى‌آورند».

پيشتر پيرامون آيه‌اى مانند اين آيه در شماره ٩٨ گفتگو كرديم و چكيده آن اينكه مفهوم آيه، خبر دادن از علم به تصميم آنهاست و نه حكم به قضاء. و آيه پيش از اين آيه كه مى‌گويد: «از كسانى نباشيد كه آيات خدا را تكذيب كردند كه از زيانكاران خواهيد بود» دليل بر آن است‌ وَ لا تَكُونَنَّ مِنَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ فَتَكُونَ مِنَ الْخاسِرِينَ‌.

١٠٣- آيه ٩٩، سوره يونس: وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً.- و اگر پروردگارت مى‌خواست، همه آنان كه در زمينند، ايمان مى‌آوردند».

پيشتر نيز گفته شد كه خواست و مشيت در اين آيات، تكوينى است به اين معنى كه اگر خدا مى‌خواست آنان را به پذيرش ايمان مجبور كند، چنين مى‌كرد، ولى خداى متعال آزمايش در تكليف را اراده كرده است. بنابراين، پذيرش ايمان را به اختيار خود آنان واگذاشته است. ولى هدايت تشريعى را خدا براى همگان خواسته است: وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ.- و هيچ امتى نبوده مگر اينكه در ميانشان ترساننده و راهنمايى بوده است».

١٠٤- آيه ٩٩، سوره يونس: وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ‌.- تا خدا رخصت ندهد، هيچيك از نفوس بشر ايمان نياورد».

پيشتر نيز گفته شد: اذن تعبيرى از اراده خداى متعال است كه به دنبال اراده بنده پديدار مى‌شود و اين خواست، سنت خداست كه در دستگاه آفرينش جارى است.

بندگان پيدايش چيزى را اراده نمى‌كنند، بلكه طبق آنچه كه خود مى‌خواهند، خداوند، تحقق آن را اجازه مى‌دهد كه در اين صورت، هم افعال، اختيارى است و هم تكليف‌

[١] نساء، ١٨.