آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٦٨ - درس صد و هفدهم حل شبهههاى جبرگرايان

كنار اراده خدا به كدامين معنى است؟ و شگفت‌انگيز اينكه جبرگرايان، اراده خداى متعال را نسبت به افعال بندگان با علم او به افعال آنان قياس مى‌كنند؟! اگر اراده خدا همانند علم اوست، پس اراده او نسبت به افعال بندگان تأثيرى ندارد، همان گونه كه علم او به افعال ديگران، در رخ دادن اين افعال تأثيرى نخواهد داشت، حال آنكه اينان، به رعايت اصل «لا مؤثّر فى الوجود إلّا اللّه» (در پيدايش كارها و اشياء جز خداوند هيچ مؤثرى نيست.) همه تأثيرها را ناشى از اراده خدا مى‌دانند و هيچ تأثيرى براى اراده بندگان قائل نيستند! بر اين تناقض آشكار چه پاسخ دارند؟! ما اين گفتگو را با نقل صريح‌ترين آيه‌اى كه بر شيوه جبرگرايى نقطه پايان مى‌نهد، به پايان مى‌بريم. اين آيه افعال آدميان و همه نتايج و پيامدهاى آن را به خود آنان نسبت مى‌دهد و در همان حال مشت محكمى بر دهان ياوه‌گويانى چون «اشعرى» است كه بدون دانش درباره خداى متعال به جدال پرداخته‌اند و به تحريف كلمات و آيات به دروغ و بهتان، دست زده‌اند و اين است آن آيه:

وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ* ثانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ، لَهُ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَ نُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَذابَ الْحَرِيقِ ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ يَداكَ وَ أَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ.[١] و برخى از مردم [چون ابو جهل و نصر حارث‌] از روى جهل و گمراهى و بى‌هيچ كتاب و حجت روشن در كنار خدا جدل مى‌كند- و با تكبر و نخوت از حقّ اعراض كرده تا خلق را از راه خدا گمراه گرداند. چنين كسى را در دنيا ذلّت و خوارى باشد و در آخرت، عذاب آتش سوزان خواهيم چشاند* [و در آخرت به او خطاب شود كه‌] اين آتش، همان اعمال زشتى است كه خود از پيش فرستادى و خدا هرگز كمترين ستم در حقّ بندگان نخواهد كرد

[١] حج، ٨- ١٠.