آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٦ - درس نود و هفتم إحكام و تشابه

براى توضيح بيشتر، درباره تفاوت بين متشابه و مبهم، عوامل تشابه- كه اصولا با عوامل ابهام تفاوت دارد- گفته مى‌شود:

تفاوت بين تشابه و ابهام آيه، از تفاوت عوامل تشابه و ابهام سرچشمه مى‌گيرد.

مهم‌ترين عوامل تشابه، دقت معنى و بالا بودن سطح تعالى آن از سطح فهم عامه مردم است، علاوه بر ظرافتى كه در تعبير، و استحكامى كه در بيان آن بكار رفته است.

چنانكه در اين آيه آمده است:

وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى‌.[١].

(اى رسول) آنگاه كه تير را رها كردى تو نبودى كه آن را رها كردى، بلكه خداوند آن را رها كرد.

با توجه به مفهوم‌

«لا جبر و لا تفويض بل أمر بين الأمرين.»[٢]

(امام صادق (ع) فرمود: نه جبر درست است و نه تفويض بلكه امرى است ميان اين دو امر.) كه در زمره دقيق‌ترين مفاهيم اسلامى است، لطف اين تعبير ظريف در آيه مذكور، پوشيده نيست، ولى درك حقيقت اصلى آن، بر بيشتر مردم مخفى و پوشيده است و تنها راسخان در علم كه به فضل كوششهاى خود، در راه كسب معارف، مشكلات علمى را حل كرده‌اند، به اين حقيقت آگاه هستند.

از همين‌گونه است: آيه‌ اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌.[٣] كه در اين آيه، ذات مقدّس خداوند به نور تشبيه شده است و اين دقيق‌ترين تعبير، در نزديك كردن ذات مقدّس الهى، به فهم و عقل عامه مردم است، زيرا اگر به توده مردم گفته شود كه خداوند ماهيتى ندارد، او نه جسم است و نه خاصيتهاى جسم در اوست، پاسخ پرسش آنان درباره موجودى كه وجود او مورد اعتراف واقع شده، چگونه موجودى است كه نه جسم است و نه داراى ماهيت، آنان را قانع نخواهد كرد. ولى اگر به آنان گفته شود كه او نور است، قانع مى‌شوند، در عين آنكه پاسخ نيز درست است و راسخان در علم‌

[١] انفال، ١٧.

[٢] اصول كافى، ج ١، كتاب التوحيد، باب الجبر و القدر، حديث ١٣، ص ٢٢٤، چاپ دفتر نشر فرهنگ اهل بيت.

[٣] نور، ٣٥.