آيه، منظور و مراد خداوند نيست، بلكه مقصود و مراد خداوند چيزى غير از مفهوم ظاهرى اين آيه است، تعيين مقصود خداوند را به دانش خداوند، تفويض و واگذار مى‌كنند و يقين دارند كه اين معنى هر چه باشد، حتمى و درست است. اينان كسانى هستند كه در مورد دانش خداوند راسخ هستند، زيرا يقين آنان- نسبت به اينكه بايد ظاهر آيه را ترك نمود و اينكه تعيين مقصود و مفهوم واقعى آن، با خداوند است- موجب مى‌شود، در ايمان به خدا و قطع داشتن به درستى قرآن، متزلزل نشوند».

در پاسخ بايد گفت: اين گونه نيست كه هركس حق را شناخت، بدان اعتراف كند و در برابر آن تسليم شود، چنانكه خداى متعال مى‌گويد: يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنْكِرُونَها وَ أَكْثَرُهُمُ الْكافِرُونَ‌[١] [اين مردم خودخواه لجوج‌] نعمت خدا را دانسته و شناخته باز آن را انكار مى‌كنند و اكثر اينان كافر باشند). از سوى ديگر، ستايش نسبت به ايمانى كه از روى بينش كافى باشد، بيشتر پسنديده است تا ايمان كوركورانه، چنانكه «امام بيضاوى» مى‌گويد:

«راسخان در علم، به خاطر تيزهوشى و دقّت نظر، مورد ستايش قرار مى‌گيرند» و اين اشاره است به استعداد آنان كه بوسيله همين استعداد به تأويل قرآن دست مى‌يابند.

تقييد اين آيه به جمله حاليه نيز، اشاره به نكته‌اى دقيق دارد و آن اينكه «متشابه» براى هركس، اعم از جاهل و عالم، متشابه است، جز اينكه عالم، به‌وسيله دانشى كه به مقام حكمت خداى متعال دارد، متشابه را مورد دقت و بررسى قرار مى‌دهد و سرانجام به شناخت تأويل درست آن دست مى‌يابد.

توضيح اين مطلب، اينكه مردم در برابر متشابه سه دسته‌اند: دسته‌اى كه به ظاهر آن توجه دارند. اينان بيشتر توده مردمند كه از معارف اسلامى و اصول با ارزش آن شناختى ندارند. گروهى كه سوء نظر دارند و متشابه را براى تحريف و تأويل آن، و سازگار با هدفهاى باطل خود، مورد توجه قرار مى‌دهند تا وسيله‌اى براى مشوه كردن حقيقت، در دست داشته باشند كه اينان از كج‌روان و منحرفانى هستند كه براى پيدايش فتنه و فساد در ميان مردم كوشش مى‌كنند. گروه سوم، راسخان در علم و مؤمنان راستين هستند كه متشابه را با دقت هر چه بيشتر، مورد تحقيق و بررسى قرار

[١] نحل، ٨٣.