آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٣٠ - درس صد و بيست و هفتم آيات متشابه از سوره قصص تا سوره تين

پيشتر در تأويل اين آيه گفته شد كه قول و گفته من بر آن است كه هيچ‌كس را بر تكليف و اطاعت مجبور نكنم، بلكه همگان را در فرمانبردارى و سرپيچى از فرمان، آزاد و مختار بگذارم تا حكمت تكليف كه همان آزمون و امتحان است صورت تحقق به خود گيرد، زيرا آزمون و امتحان با اكراه و اجبار سازگار نيست. اين امر بدانجا منتهى مى‌شود كه بسيارى از جنّيان و انسيان، به سبب انتخاب نادرست و كارهاى زشت و ناشايست خود در زندگى به دوزخ كشيده مى‌شوند.

دليل اين تأويل، آيه پيش از آيه مذكور است كه مى‌گويد:

وَ لَوْ تَرى‌ إِذِ الْمُجْرِمُونَ ناكِسُوا رُؤُسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ، رَبَّنا أَبْصَرْنا وَ سَمِعْنا فَارْجِعْنا نَعْمَلْ صالِحاً، إِنَّا مُوقِنُونَ‌.

اگر ببينى وقتى كه گنهكاران، نزد پروردگارشان سران خود را به زير افكنده (و گويند) پروردگارا! ديديم و شنيديم، پس ما را [به دنيا] برگردان، كارى شايسته كنيم، همانا ما صاحبان يقينيم.

نصّ آيه نمايانگر از پشيمانى آنان نسبت به گناه و افراط در سرپيچى در مقابل خداست و اين خود نشان مى‌دهد كه اجبارى بر كفر و اكراهى بر نافرمانى در كار نيست و خداى متعال هيچ‌كس را نيافريده است كه به جهنم كشد و آن‌كس به دوزخ مى‌رود كه بر اثر گناه و نافرمانى خود، خويشتن را بدان سزاوار كرده و خود را به دست خود به [گرداب‌] مهلكه افكنده است.

آيه پس از آيه مذكور نيز بر اين امر، دليل است كه مى‌گويد:

فَذُوقُوا بِما نَسِيتُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا إِنَّا نَسِيناكُمْ وَ ذُوقُوا عَذابَ الْخُلْدِ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌.[١] پس [عذاب را] بچشيد بدان سبب كه ديدار امروزتان را فراموش كرديد. ما (نيز) شما را فراموش كرديم و عذاب هميشگى را بچشيد به سبب آنچه كرده‌ايد.

صريح آيه نتايج كار را بر گردن خود آنان مى‌گذارد كه خود مسئول وضع ناگوار خود هستند.

[١] سجده، ١٤.