آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٠٥ - درس صد و بيست و ششم آيات متشابه سورههاى كهف تا نمل

خداى متعال، فاعل افعال آدميان است. آرى، خداى متعال بدان دليل، آفريدگار افعال و كردار آدميان به شمار مى‌آيد كه سنّت او در دستگاه آفرينش بر آن است كه كار و عملى را كه آدميان انجام آن را اراده مى‌كنند، به اراده حادث بر اثر اراده آدميان پديد مى‌آورد. از اين روى نسبت دادن افعال، به خدا درست است، همان گونه كه نسبت آن به خود آدميان، به گونه نسبت حقيقى درست است و نه از روى استعاره و مجاز.[١] ١٥٤- آيه ٢٨، سوره كهف: وَ لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ‌.- هرگز از آنان كه ما دلهايشان را از ياد خود غافل كرده‌ايم، پيروى مكن».

مى‌گويند: اين آيه دليل بر آن است كه خداى متعال در دل آدمى، غفلت و نادانى را مى‌آفريند و او را از پذيرش ايمان بازمى‌دارد! پاسخ آن است كه اگر چنين بود، توجيه سرزنش و نكوهش اين گونه انسانها ممكن نبود كه اين آيه خود، نمايانگر نكوهش و تقبيح و سرزنش آشكار، نسبت به آنان است.

مقصود از آيه، اين است كه آنان كه از پذيرش هدايت غفلت كردند و خدا آنان را خوار كرد، چون از حقّ روى گرداندند، خدا دلهاى آنان را از اقبال به حق گردانيد: فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ‌.[٢] و بقيه آيه شاهد اين معنى است كه مى‌گويد:

وَ اتَّبَعَ هَواهُ وَ كانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. و از هواى نفس خود پيروى كرده و به تبهكارى پرداختند».

١٥٥- آيه ٢٩، سوره كهف: قُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَكْفُرْ.

بگو دين حق همانست كه از سوى پروردگار شما آمد. پس هركس مى‌خواهد ايمان آورد و هركس مى‌خواهد كافر شود».

مى‌گويند: اين آيه نشان‌دهنده آن است كه كفر و ايمان از پيشگاه خداى متعال است.

[١] ر. ك مبحث توحيد در افعال و مسئله« الامر بين الامرين» به بعد و مسئله اراده خدا.

[٢] صفّ، ٥.