آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٧٣ - درس صد و بيست و چهارم آيات متشابه سورههاى يوسف، رعد، ابراهيم، حجر و نحل

كمال فروتنى مشغولند.» مانند آيه‌هاى مورد گفتگو آيه ١٨ سوره حج است كه مى‌گويد: أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُّ وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَ كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذابُ‌.- آيا مشاهده نكردى كه هر چه در آسمانها و هر چه در زمين است و خورشيد و ماه و ستارگان و كوهها و درختان و جنبندگان چه (تا اينجا به سخن ما سجود و فروتنى، قهرى و طبيعى است) و بسيارى از مردم (كه در اينجا سجود و فروتنى، اختيارى است، بنابراين نمى‌گويد همه مردم، زيرا بسيارى از آنان از سجود و فروتنى خوددارى مى‌كنند) و بسيارى از مردم هم سزاوار عذاب حق شدند (به علت خوددارى از فروتنى و فرمانبردارى فرمانروائى خدا).

١١٧- آيه ١٦، رعد: قُلِ اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ.- بگو خدا آفريننده هر چيزى است.» در اين زمينه به گونه‌اى گسترده، سخن گفته شد.[١] ١١٨- آيه ٣١، سوره رعد: لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعاً.- اگر خدا بخواهد همه مردم را هدايت مى‌كند». در اين باره نيز در دنباله شماره ١٠٣ و ١٠٩ سخن گفته شد.

١١٩- آيه ١، سوره ابراهيم: لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ‌.- (اين قرآن، كتابى است كه ما به سوى تو فرستاديم.) تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاريكى بيرون آرى و به عالم نور رسانى». در جهان هستى، جز به اذن خداى متعال هيچ‌چيزى روى ندهد. حتى افعال اختيارى نيز كه تحت اراده فاعلان آن است، انجام نگيرد مگر پس از اذن خداى متعال و آن اراده حادث خداى متعال است كه طبق سنن و عواملى كه خدا در سرشت جهان وجود، به وديعت نهاده است، موجب انجام كارها است.

اين موضوع در مسئله «الأمر بين الأمرين» و ديگر مسائل مربوط به آن مورد تحقيق و بررسى قرار گرفت و مانند آيه ١٦ سوره مائده است كه گفتگو درباره آن گذشت.

[١] ر. ك: موضوع توحيد در افعال، ص ١٧٢ و موضوع« الامر بين الامرين»، ص ١٧٣- ١٨١. و موضوع اراده حادث خدا، ص ١٨٢ و موضوع انتساب حوادث به خدا، ص ١٨٣ و همين آيه و مانند آن در صفحات ١٨٥- ١٨٧ و ١- ١٩٠.