آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٤ - درس نود و هشتم آيا در قرآن آيات متشابه وجود دارد؟

آيه ٢٣ از سوره زمر، پيرامون مشابهت و هماهنگى آيات قرآن با يكديگر، از نظر زيبايى و رساندن مطلب است، چه اگر اين آيات، از آن كسى غير از خدا بود، اختلاف بسيارى در آنها يافت مى‌شد:

وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً.[١] چرا در قرآن، آيات متشابه آمده است؟

ممكن است، كسى براى اعتراض بگويد: اگر همه آيات قرآن، در زمره آيات محكم بود، بيشتر در برابر شبه‌ها مصونيت و براى هدايت شايستگى داشت.

«امام فخر رازى» مى‌گويد: «برخى از ملحدان، قرآن را براى اينكه دربرگيرنده آيات متشابه است، مورد طعن و سرزنش قرار داده و مى‌گويند: قرآن چگونه مى‌تواند با اين همه عوامل اختلاف كه در آن است، مرجع مردم در همه اعصار و روزگاران باشد، بخصوص آن كه صاحب هر مذهبى، به علت وجود همين اختلافات در دلالت و ردّ، تأييدى براى نظر خود، در قرآن بدست مى‌آورد و اين شيوه، شايسته خداى حكيم متعال نيست كه كتاب خود را در معرض جدال و اختلاف آراء و عقايد قرار دهد و اگر اين كتاب خالى از متشابهاتى بود كه ايجاد شبهه مى‌كند، شايستگى آن براى هدايت همه مردم- كه هدف آن است-، بيشتر بود.»[٢] فيلسوف بزرگ اسلامى «ابن رشد اندلسى» اين مسئله را به درستى حل كرده است. او مردم را به سه دسته تقسيم مى‌كند: دسته نخست دانشمندانند كه منظور او افرادى از طبقه خود او، يعنى حكيمان عاليقدر هستند. دسته دوم، توده مردم كه بهره‌اى از علم و دانش ندارند. گروه سوم، در بين اين گروه قرار دارند كه نه در زمره توده مردمند و نه در سطح دانشمندان قرار دارند كه منظور وى از اين گروه، صاحبان مذاهب كلامى، مانند اشاعره و معتزله است.

وى مى‌افزايد: كه اين گروه اخير هستند كه شبهه كردن در شرع، از ايشان است، و اينان هستند كه خداى متعال، آنان را نكوهش كرده است. دانشمندان،

[١] نساء، ٨٢.

[٢] تفسير كبير، فخر رازى، ج ٧، ص ١٧١.