آموزش علوم قرآن ط سازمان تبليغات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٣٣ - آياتى پيرامون نكته نخست

تكوينى چنين مى‌كرد. ولى خلاف اراده او انجام مى‌گيرد، چنانكه آيه ١١ سوره فصلّت حاكى از اين نكته است: فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ. (خداوند فرمود كه آسمان و زمين، همه به سوى خدا به شوق و رغبت يا به جبر و كراهت بشتابيد. آنها عرضه داشتند: ما با كمال شوق و ميل به سوى تو مى‌شتابيم.» زيرا خداوند، ايمان بندگان را از جهت آزمايش و اختيار آنان جز به اختيار خودشان نمى‌خواهد، زيرا با اجبار، خوب و بد از يكديگر تشخيص داده نمى‌شوند.

با اين توضيح، ايهام تناقض بين اين دسته از آيات و آيات ديگر كه حاكى است: خداى متعال همه مردم را هدايت كرده و راضى نيست كه بندگانش كافر شوند- رفع مى‌شود، زيرا خواست و مشيت خداى متعال در اين گونه آيات، مشيت تشريعى از ناحيه امر و نهى و برانگيختن و بازداشتن براى هدايت و ارشاد كامل است.

چنانچه در آيه ٣ از سوره انسان آمده است كه: إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً.

(ما راه [حق و باطل‌] را به انسان نموديم [و با تمام حجت بر او رسول فرستاديم‌] حال خواهد هدايت‌پذير و شكر اين نعمت گويد و خواهد آن نعمت را كفران كند.) و نيز آيه ١٧ سوره فصلت كه حاكى است: وَ أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى‌ عَلَى الْهُدى‌. (ما ثمود را هدايت كرديم، آنان خود ضلالت را بر هدايت ترجيح دادند.) از همين‌گونه است، آيه ٤ از سوره احزاب: وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ. (خداوند، حق را مى‌گويد و او راه را نشان مى‌دهد.) در فصل آينده، پيرامون شيوه هدايت و درجات آن گفتگو خواهيم كرد.