شرح تجريد الاعتقاد - الشعراني، ابو الحسن - الصفحة ٥٠٦ - پيغمبران از ملائكه افضلند

بعضى مردم گفتند شايد در بعض ممالك روى زمين اقوامى باشند كه خبر پيغمبر ما صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بآنها نرسيده و مكلف بمتابعت او نباشند و علامه فرمود نميتوان گفت اينها مطلقا مكلف باسلام نيستند بكله تا خبر بآنها نرسيده و از آن آگاه نيستند مكلف هم نيستند و هرگاه آگاه شدند مكلف ميشوند.

و بايد درباره ياجوج و مأجوج همين سخن گفت اما بدليل قاطع وضع زندگى و امكنه ياجوج و مأجوج را نميدانم و هر چه درباره آنها نقل كرده‌اند بروايات غير معتبره است اما غير آنكه در قرآن و تورات نام آنها آمده و وجود آنها مسلم است در ساير احوال آنها چيزى در دست نداريم كه بر آن اعتماد كنيم.

[پيغمبران از ملائكه افضلند]

و هو أفضل من الملائكة و كذا غيره من الأنبياء لوجود المضادّ للقوّة العقليّة و قهره على الانقياد عليها.

پيغمبر ما از فرشتگان برتر و بهتر است و همچنين همه پيغمبران پس اشرف مخلوقات در افراد انسان است و علت برترى انبياء آن است كه شهوت و غضب و ملكانى ضد قوه عقليه دارند و آن ملكات را مقهور و فرمانبردار عقل ساختند و معصوم ماندند اما فرشتگان كه معصومند ملكاتى از قبيل شهوت و غضب ندارند و عصمت فرشتگان مانند بى‌گناهى كودكان است و عصمت پيغمبر مانند عفت جوان سالم و نيرومند با شهوت و غضب.

علامه فرمود اكثر مسلمانان بر اين عقيده‌اند و گروهى از آنان فرشتگان را افضل دانند، اما اوايل يعنى حكماى پيشين فرشتگان را افضل ميدانند و اگر گوئى حكماى اوائل كه مقصود علامه از آن در همه جا فلاسفه يونان است به پيغمبر و فرشته معتقد نبودند تا آنها را افضل دانند يا پيغمبران را گوئيم فرشته همان عقول كليه و نفوس سماويه است و افضليت در اصطلاح متكلمان محبوب‌تر و مقرب‌تر نزد خداست و البته نزد خداى تعالى محبوب‌تر و مقربتر كسى است كه ثوابش بيشتر باشد.

و افضليت نزد حكما مقدم بودن در وجود است در سلسله طوليه نزوليه و عرفا