شرح تجريد الاعتقاد - الشعراني، ابو الحسن - الصفحة ٤٧٣ - عوض و احكام آن

گويند هر دو ممكن است. ديگر سؤال ميشود اگر در آخرت بدهند نعمت دائم است يا منقطع؟ جواب ميدهيم هر دو ممكن است. و اگر گويند در آخرت باهل بهشت البته عوض بايد داد بآنها كه فقير يا مريض و ناقص الخلقه بودند پس اگر عوض موقت باشد چون از آنها بازگيرند متألم ميشوند و در بهشت تألم نيست. جواب بايد داد شايد عوض‌ها را متفرق دهند كه از نبودن موقت آن تألم حاصل نشود يا خداى تعالى تفضل كند و بيش از استحقاق عوض آن را دائم قرار دهد. و اگر بپرسند شايد مظلوم اهل دوزخ و مستحق عقاب دائم باشد عوض باو چگونه بايد داد؟ جواب دهيم از عذاب او تخفيف ميدهند چنانكه بر وى ظاهر نشود تخفيف يافته و عوض ناقص را بر اوقات متفرق كنند چون لازم نيست مستحق عوض بداند نعمتى كه باو داده‌اند عوض بلائى است كه در دنيا باو رسيده بلكه همان اندازه كه عوض باو رسيده كافى است مثلا فرعون را در ازاى مشقاتى كه در راه آسايش رعيت خود ميكشيد عمر و ملك طولانى داد و او نه بخدا اقرار داشت و نه ميدانست اين ملك عوض آن مشقات است و اگر در عين عذاب عوضى دهند كه او ادراك تخفيف كند هم باكى نيست.

و لا يجب دوامه لحسن الزّائد بما يختار معه الألم و إن كان منقطعا و لا يجب حصوله في الدّنيا لاحتمال مصلحة التأخير و الألم على القطع ممنوع مع أنّه غير محلّ النّزاع.

آيا عوض هم مانند ثواب بايد دائم باشد ابو على جبائى گفت بايد دائم باشد و ابو هاشم گفت واجب نيست و مصنف اختيار اين قول كرد چون عوض مقتضاى عدل است و اگر عدل الهى بعوض غير دائم حاصل شود كافى است فقط بايد آن اندازه باشد كه اگر بر مظلوم آن عوض را در مقابل آن مصيبت عرضه دارند راضى باشند بمصيبت هر چند دائم نباشد.

واجب نيست عوض در دنيا باشد چون شايد مصلحت در تاخير آن باشد. اگر كسى‌