شرح تجريد الاعتقاد - الشعراني، ابو الحسن - الصفحة ١٥٩ - استشهاد امام جعفر صادق عليه السلام بقول ارسطو در اينكه جهان عبث آفريده نشده است

و عامّة و خاصّة.

علت عامه آن است كه جنس باشد براى علت حقيقى مانند صنعتگر براى ساختن خانه و علت خاصه مانند بنا براى آن و علامه فرموده عموم و خصوص در صورت محقق نميشود يعنى در ساير اقسام علت محقق ميشود.

و قريبة أو بعيدة.

علت قريبه يعنى نزديك آن است كه ميان او و معلول واسطه نباشد مانند ميل يعنى فشار كه علت حركت است و علت بعيده مانند قوه شوقيه كه بواسطه فشار مؤثر است و علل ديگر را بر اين قياس بايد كرد.

و مشتركة أو خاصة.

علت فاعلى مشترك آن است كه چند معلول داشته باشد مانند نجار براى چند درو خاص مانند نجار براى يك در مخصوص.

و العدم للحادث من المبادى العرضيّة.

حادث آن است كه بعد از نيستى به هستى آيد پس نيستى شرط هستى است و نوعى عليت دارد اما عليت آن بالعرض است وگرنه عدم مؤثر نيست و مؤثر حقيقى فاعل است و بس و پيشتر گفتيم كه شرط تأثير مقارنت عدم نيست (صفحه ١٢٣).

و الفاعل في الطّرفين واحد.

هرچه علت وجود است بايد همان علت عدم باشد هستى او علت هستى است و نيستى او علت نيستى بدليل آنكه اگر چيزى موجود باشد و علتش هم موجود بود چيز ديگر نميتواند آن را نيست كند مگر علت آن را نابود سازد و نابودى علت سبب نابودى معلول ميشود.

و الموضوع كالمادّة.