شرح تجريد الاعتقاد - الشعراني، ابو الحسن - الصفحة ٣٦٩ - حركت و احكام آن

و المضاف تابع.

مضاف خود حركت نميكند بلكه تابع ديگرى است مثلا پدر بودن قابل شدت و ضعف نيست تا كسى بتدريج پدر شود اما محاذات قابل تغيير است چون جسم محاذى در مكان حركت ميكند و حركت او ربطى بحركت در اضافه ندارد.

و كذا متى.

متى يعنى نسبت شي‌ء بزمان بخودى خود قابل حركت نيست چون چيزى كه در زمان است در زمان بودن او معنى ندارد غير آنكه بودنش تدريجى و غير ثابت باشد و در شفا گفته حال متى حال اضافه است يعنى تغيير در مقوله ديگرى واقع ميشود و زمان لازم آن تغيير ميكند وگرنه نقل از زمان بزمان ديگر دفعى است مانند نقل از شب بر روز يا از سالى بسالى و اگر انتقال بزمان تدريجى باشد براى زمان زمان ثابت ميشود.

و الجدة دفعة.

مقوله ملك نيز دفعى است و در آن حركت تعقل نميشود و معنى ملك پس از اين خواهد آمد ان شاء اللّه و بنظر ميرسد كه در آن نيز حركت بالتبع باشد مثل مرد متجمل كه بتدريج ژنده‌پوش شود.

و لا تعقل حركة في مقولتي الفعل و الانفعال.

در اين دو مقوله نيز حركت معقول نيست و معنى حركت در فعل آن است كه مثلا آتش مشغول گرم كردن آب است تدريجا از گرم كردن بازايستد نه يك‌دفعه.

و در انفعال آب كه روى بگرم شدن دارد بتدريج روى بسردى آورد و آن دو معقول نيست زيرا كه وقتى روى بگرم شدن دارد ناگهان روى بسردى ميكند و دفعه از فعل و انفعال برگشته نه تدريجا.

ففي الكمّ اإعتبارين لدخول الماء القارورة المكبوبة عليه و