شرح تجريد الاعتقاد - الشعراني، ابو الحسن - الصفحة ٣٦٤ - الثالث - المضاف

تختصّ كلّ مضاف مشهوريّ بمضاف حقيقىّ فيعرض له الاختلاف و الاتّفاق إمّا باعتبار زائد أولا.

مضاف ميان دو معنى است و رابطه ميان آن دو مضاف حقيقى است. گاه آن رابطه ميان دو موجود خارجى است و رابطه ميان آنها حقيقى و گاه ميان دو موجود ذهنى است و رابطه آنها هم در ذهن است و به هرحال گاهى اعتبار زائدى ميان دو طرف هست و گاه نيست و اينها بر چند قسم است:

اول مانند ابوت ميان دو موجود خارجى كه رابطه آنها هم امر حقيقى است اعم از آنكه كسى تصور كند يا نكند زيد پسر عمرو است و در اين مثال دو طرف اضافه دو نام مختلف دارند پدر و پسر و گاه يك نام دارند مانند اخوت ميان دو برادر كه هر دو بنام برادر مشخص گردد.

دوم اضافه ميان دو موجود ذهنى مانند اعم و اخص بودن جنس و فصل در ذهن.

سيم آنكه هر دو خارجى باشند و اعتبار زائد در يكى مانند عالم و معلوم. در عالم صفتى زائد پيدا ميشود تا عالمش گويند اما در معلوم تغييرى پيدا نميشود.

چهارم هر دو خارجى باشند و چيزى زايد در هيچ‌يك پيدا نشود مانند راست و چپ نسبت بيكديگر در هيچ‌يك اعتبار زائد موجود نيست.

آنكه حمل بر عجز نشود و احتمال تقليد نرود آنچه بنظر خود بر ما صحيح ميرسيد نوشتيم و ميدانيم از اين عمل زيانى برنمى‌خيزد و خوانندگان ما بدين ترك اولى خرده نگيرند با آنكه تحقيق حق هرگز ترك اولى نيست و للّه العالم.