شرح تجريد الاعتقاد - الشعراني، ابو الحسن - الصفحة ٤٤٨ - قضا و بدا
بمعنى حقيقى خشم نيست بلكه عمل بمقتضاى خشم است رضاى پس آن هم بمعنى حقيقى نيست و بدا يعنى رضاى بعد از غضب همچنين شبيه بداست نزد مردم و در قصه فرمان حضرت ابراهيم بكشتن فرزندش اسماعيل كه پيش از عمل نهى شد آن نيز دليل پشيمانى و تغيير رأى نيست چون خدا خود ميدانست اين حكم را برمىدارد و براى امتحان صورت امر فرستاد و صورت امر امتحانى در حقيقت امر نيست تا برگشتن از آن دليل پشيمانى باشد[١] اما بعضى از اصول مذهب در تفسير بدا بيرون رفتند.
از جمله بعضى گفتند روح امام با پيغمبر (ص) با آن دسته از فرشتگان رابطه پيدا ميكنند كه در طبقه پائينترند و از همه حوادث اطلاع ندارند و خبرشان مطابق واقع نمىآيد و اعتقاد ما درباره حجت آن است كه خدا او را از خطا حفظ ميكند و استعداد او چنان است كه هرگز غلط را بجاى صحيح نميگيرد وگرنه اعتماد از قول او سلب ميشود و يكى ديگر از شراح حديث پاى فراتر نهاده و سخنى بىوجه آورده است نعوذ باللّه و نستغفره و نسأله العفو لنا و له كه ائمه عليهم السّلام گاهى عمدا خبر ميدادند بچيزى كه ميدانستند واقع نخواهد شد براى آنكه شيعه را نگاه دارند و در اين فريبكارى قصد خير داشتند.
[١]براى توجه طلاب علوم دينيه بانشائات و حقيقت و مجاز آن گوئيم در كتاب مطول در معنى صدق و كذب و خبر و انشا توضيح نيكو داده است. خبر آن است كه معنائى در ذهن گوينده دارد و حقيقتى در خارج مانند جاء زيد يا يجيء عمرو گاه ذهن با خارج مطابق است و گاه مخالف و انشا فقط معنى در ذهن دارد نه در خارج مثلا كسى كه آرزو در دل دارد گويد كاش يا (ليت) و اين آرزو تنها در ذهن گوينده است و در عالم خارج چيزى بنام آرزو وجود ندارد و نظير آن اميد كه معنى است در ذهن و لفظى كه براى تعبير از آن قرار دادهاند در عربى لعل است و در فارسى شايد و نيز طلب و حزن و اسف كه از آن به واى تعبير كنند و تعجب كه از آن به چه نيكومردى مثلا تعبير كنند و هكذا و غالبا معانى انشائيه پيش از اداى لفظ در ذهن موجود است نه آنكه در هنگام اداى كلمه موجود شود بر خلاف اخبار كه پيش از تكلم يا پس از آن هم موجود ميگردد-