شرح تجريد الاعتقاد - الشعراني، ابو الحسن - الصفحة ٤٠ - امكان استعدادى

و آنچه علامه رحمه اللّه با بو على بن سينا نسبت داده است كه وى امكان را معنى ثبوتى ميدانست در امكان استعدادى است نه امكان ذاتى.

و الوجوب شامل للذّاتيّ و غيره و كذا الامتناع.

مسأله بيست و هفتم- واجب ذاتى و غيرى و ممتنع ذاتى و غيرى در مسأله بيست و چهارم گذشت و لفظ وجوب شامل هر دو ميشود همچنين امتناع و متكلمين بسيار واجب و ممتنع ميگويند از آن غيرى را ميخواهند مثلا گويند وجود پيغمبر و امام واجب است يا صدور گناه از پيغمبران ممتنع است يعنى با ملاحظه حكمت و لطف الهى نه مجبور بودن خداى تعالى در بعثت آنان.

و معروض ما بالغير ممكن.

واجب و ممتنع غيرى ذاتا ممكن و قابل وجود و عدم‌اند.

و لا ممكن بالغير لما تقدّم في القسمة الحقيقية.

ممكن غيرى تصور نميشود زيرا كه ممكن غيرى بايد واجب باشد ذاتا و بسبب غير ممكن شود يا ممتنع باشد ذاتا و آن معقول نيست چنان كه در مسأله ٢٤ گذشت.

متأخران واجب و ممتنع و ممكن بالقياس الى الغير تصور كرده و بر اقسام افزوده‌اند و آن را با غيرى فرق گذاشته واجب بالقياس الى الغير در لازم و ملزوم است نسبت بيكديگر و ممتنع بالقياس الى الغير در دو مفهوم منافى: و ممكن بالقياس الى الغير ميان دو چيز كه نه ملازمه دارند و نه منافات و گويند دو واجب الوجود اگر موجود باشند ممكن بالقياس الى الغيرند يعنى ميان آنها نه ملازمه است نه منافاة و اين تقسيم چندان فائده ندارد.

و عروض الإمكان عند اعتبار عدم الوجود و العدم بالنّظر إلى الماهيّة و علّتها.