شرح تجريد الاعتقاد - الشعراني، ابو الحسن - الصفحة ٣٦٥ - حركت و احكام آن

مقوله أين‌

و هو النّسبة إلى المكان.

مسأله پنجم- در مقوله أين است و أين بمعنى نسبت شي‌ء است بمكان و أين در عربى بمعنى كجا است و فرق آن با مكان معلوم است زيرا كه آن خود مكان است و اين نسبت چيز است بمكان و از بعض متكلمين اصطلاحى منقول است كه أين را همان وجود شى‌ء گويند و در نزد ما و باعتبار صحيح نبايد وجود را أين ناميد زيرا كه بسيارى از موجودات أين يعنى مكان ندارند و آنكه دارد وجودش مبدل نميشود و مكانش مبدل ميشود.

و أنواعه أربعة عند قوم هى الحركة و السّكون و الاجتماع و الافتراق.

نزد متكلمين أين چهار نوع است حركت و سكون و اجتماع و افتراق و آن را اكوان اربعه گويند.

[حركت و احكام آن‌]

و الحركة كمال أوّل لما بالقوّة من حيث هو بالقوّة. أو حصول الجسم في مكان بعد آخر.

حركت را حكما تعريفى كردند كه شامل هر تغيير تدريجى ميشود و متكلمين تنها بمعنى انتقال از مكان بمكان ديگر گرفتند.

حكما گفتند حركت كمال اول است براى هر چيز بالقوه، چون تخم درخت كه آماده تغيير شود تا بتدريج بصورت درخت درآيد شروع بحركت كرده است و چون شروع بحركت كند اولين كمال كه براى او حاصل شده است همان تغيير از صورت تخم بپوسيدگى و روئيدن دو برگ اول و ريشه است.

و همچنان بتدريج تغيير صورت دهد و حركت كند و كمال او همان حركت باشد