شرح تجريد الاعتقاد - الشعراني، ابو الحسن - الصفحة ٣١٢ - در مسموعات

ميتوان اطلاق كرد يا نميتوان مثلا فلان سخن گفت يعنى در ذهنش تصور باطل كرد اگر اين را بتوان كلام گفت طلب امتحانى را نيز ميتوان، اما حقيقت اين است كه كلام نفسى نزد اشاعره اين تصورهاى باطل نيست و چنانكه شهرستانى در ملل و نحل نقل كرده گويند كلام نفسى واحد بسيط است و كلام لفظى كه تعبيرى از او است اقسام مختلف دارد و اگر مدلول كلام لفظى كلام نفسى بود آن هم انواع داشت (كلام شارح علامه رحمه اللّه اندكى مجمل است) و به هرحال هرگز اشعرى نخواهد گفت تصور معناى دروغ و تظاهر باراده غير حقيقى كلام نفسى است اما معنى درست سخن صادق و اراده حقيقى كلام نفسى نيست و البته كسى كه معنى و اراده حقيقى را كلام نفسى نداند معنى دروغ و اراده بى‌حقيقت را كلام نفسى نخواهد دانست پس چنانكه خواجه فرمود كلام نفسانى غير معقول است چون امر امتحانى و تصور دروغ معقول است پس كلام نفسانى از اينها نيست.

و منها المطعومات التسعة الحادثة من تفاعل الثّلاثة في مثلها.

مسأله هشتم- از اقسام كيف محسوس يكى آن است كه به قوه ذائقه ادراك ميشود و آن را مزه گويند و انواع مزه‌ها را نميتوان حصر كرد زيرا كه انواع آن بسيار است اما اساس آنها نه مزه است با ملاحظه آنكه بيمزه‌گى را نيز يكى از اقسام شمريم:

١- بى‌مزه ٢- شيرينى ٣- ترشى ٤- شورى ٥- تندى مانند فلفل ٦- تلخى مانند ترياك ٧- گس مانند مازو و سيب كال و بعض انواع به ٨- قبض آنكه ظاهر زبان را فقط فراگيرد و عوام دبش ميگويند ٩- چربى.

گويند جسم يا لطيف است يا كثيف يا معتدل و كيفيت فاعله يا حرارت است يا برودت يا اعتدال و هر يك از كيفيات اثرى دارد. حرارت در جسم كثيف تلخى مى‌آورد و در لطيف تندى و در معتدل شورى. برودت در جسم كثيف عفوصت آورد و در لطيف ترشى و در معتدل قبض. و اعتدال در لطيف چربى و در كثيف شيرينى و در معتدل بيمزگى‌