شرح تجريد الاعتقاد - الشعراني، ابو الحسن - الصفحة ٢٦٨ - قوه مصوره

]قوه مصوره‌]

و المصوّرة عندي باطلة لاستحالة صدور هذه الأفعال المحكمة المركّبة عن قوّة بسيطة ليس لها شعور أصلا.

مصوره يكى از خوادم و شعب قوه مولده است و آن قوه‌ايست كه نطفه را در رحم باقسام و اعضاى مختلف تقسيم ميكند و بهر يك صورتى خاص ميدهد و در هر يك ماده خاص بكار ميبرد موافق حكم و مصالحى كه عقل انسان از ادراك آن عاجز است.

خواجه عليه الرحمه فرمود قوه مصوره نزد من باطل است زيرا كه محال است اين افعال محكمه گوناگون از يك قوه بسيط صادر شود كه هيچ شعور ندارد.

و بنظر ميرسد كه هيچ‌يك از قواى حيوانى و نباتى در احكام و مصلحت و دقت و فوائد آن كمتر از مصوره نيست هيچ يك را نميتوان بفاعل بى‌شعور نسبت داد و از بحث در غاية در فصل علت و معلول (صفحه ١٥٠ و بعد از آن) بالقوه معلوم گرديد كه در همه چيز اثر مدخليت عالم غيب و باصطلاح فلاسفه عقل فعال ظاهر است و هيچ قوه از قواى جسمانى نيست كه نيروى غيبى نگهبان و مدد او نباشد و اعمال او بشعور و اراده او اجرا نشود اگر قوه مصوره خود فاعل مستقل بود و خداى تعالى تاثير را باو تفويض كرده بود چنانكه عوام تصور ميكنند البته باطل بود اما قوه مصوره و هاضمه و ناميه و همه قوى و موجودات مسخرات بامر پروردگارند و ملائكه مدبرات امر همه را سرپرستى و نگاهبانى ميكنند بامر پروردگار و همه آلتى هستند كه اشيا را موافق علم و عنايت پروردگار و نقشه كه در قضاى او گذشته پرورش ميدهند بنابراين فرقى ميان قوه مصوره و غير آن نيست.

و لا مؤثر فى الوجود الّا اللّه و علة العلل با همه وسائط در كارند.

و در شوارق گويد امر مصوره عجيب بود اگر باذن خالقش نبود. بارى اگر قوه مصوره آلت است باطل نيست و اگر بتفويض و استقلال كار ميكند و فرشتگان عالم غيب آنها را بحال خود رها كرده‌اند البته توهمى غلط است اما اينكه قوه مصوره بسيط است و از آن كارهاى مختلف نيايد نيز صحيح نيست زيرا كه قوه مصوره با قواى ديگر