از دست طبيعت بيرون شده براى عوارضى كه طبيعت را عارض ميگردد و آن را از راه خود بازمى‌دارد و بمنزلت امور طبيعى نيست كه بر يك روش باشد و تو اى مفضل انواع حيوان را ديده كه بيشتر بر اين مثال‌اند و صورت واحد دارند و انسان با دو دست و دو پا و پنج انگشت متولد ميشود مانند قاطبه ديگران و آنكه بر خلاف اين باشد براى آفتى است در رحم يا در ماده كه جنين از آن تكون يافته چنانكه در صناعات اتفاق مى‌افتد. قصد صنعتگر آن است كه درست بسازد اما در وسائل و آلات كار او نقصى پيش مى‌آيد و مانند اين در اولاد حيوان نيز اتفاق افتد براى اسبابى كه گفتيم و فرزند ناقص يا زائد و خارج از قاعده معتاد مى‌آورند اما بيشتر صحيح و بى‌آفت‌اند. همچنانكه در اعمال صنعتگران اين گونه اتفاق دليل آن نيست كه اين صنع صنعتگر نداشت و بى‌صاحب و مهمل بود همچنين عوارض افعال طبيعيه موجب آن نيست كه همه را بالعرض و اتفاق گوئيم.

نيز حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام در توحيد مفضل فرمود اسم معروف و متداول اين جهان در زبان يونانى قوسموس است و معنى قوسموس زينت است و فيلسوفان و مدعيان حكمت آن را بهمين نام مى‌خواندند چون در آن نظام و تدبير ديدند و اكتفا بدان نكردند كه تقدير و نظام نام نهند بلكه پاى فراتر گذاشته آن را زينت ناميدند تا مردم را آگاه كنند كه جهان با همه درستى و حكمت و استادانه كه خلق شده در غايت زيبائى و آراستگى نيز هست انتهى.

و اين تحقيق كه حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام در اشتقاق لفظ قوسموس و نكته انتخاب اين لفظ بيان فرمود در كتب ديگر از حكما نديديم اما در كتب اروپائيان در وجه اشتقاق لغاتى كه از اين كلمه يونانى گرفته شده نوشته‌اند اصل كلمه بمعنى آراستگى و زينت بوده و هم نام جهان است.

غاليان در مذهب مادى بغير ذرات پراكنده معتقد نيستند و بوجود طبيعت و اضطرار آن اقرار ندارند و ابن ابى العوجاء و ابن مقفع از آنها بودند. براى آنان بايد وجود طبيعت را ثابت كرد پس از آن ما وراء طبيعت.

و گروه ديگر بطبيعت قائلند و ما وراء طبيعت يا عالم غيب را منكرند براى آنها