در گذشته دو نوع سكه وجود داشته است يكى سكه‌هايى كه در همه نقاط كشور قبول ميشده است و ديگر سكه‌هاى مخصوص به بعضى از شهرها كه آنرا نقد بلد ميگفتند. بنابر نقل برهان قاطع:

يكى از پادشاهان ظالم، سكه بر زر قلب و ناسره زد و آنرا شهروا نام كرد و بنابر شدت و تندى خوى در ملك خود رايج گردانيد و در غير ملك او بهيچ نميگرفتند.

______________________________ (٢٦٧)- مرهم. لفظ عربى است. چيزى است كه براى التيام بر زخم گذارند اما بنظر ميرسد كه ريشه آن عربى نباشد.

(٢٦٨)-

شاهد آنجا كه رود حرمت و عزت بيند ...

قطعه بر وزن شماره ١٥ با قافيه مردف.

(٢٦٩)- مصاحف: جمع مصحف و مصحف بمعنى قرآن است. معمول چنان بوده است كه براى نشانى در اوراق قرآن، پر طاووس ميگذاشتند.

(٢٧٠)-

چون در پسر موافقى و دلبرى بود ...

قطعه بر وزن شماره ١٩ با قافيه موصول.

(٢٧١)- موافقى: مركب از موافق و ياء مصدرى. در بعضى نسخه‌ها «موافقت» آمده اما در اينجا چون از موافقت نوع خاصى اراده شده موافقى زيباتر مينمايد.

(٢٧٢)- درّ يتيم: درّ بيمانند ولى در اينجا سعدى از معنى ديگر يتيم استفاده كرده و مرادش اين بوده كه اگر پسرى موافقى و دلبرى داشته باشد بى‌پدرى، او را زيانى ندارد. اين چنين صنعت را در اصطلاح ادب، صنعت توريه مينامند (ر ك مقدمه گفتار ششم آرايشهاى سخن).

(٢٧٣)- داوود: يكى از پادشاهان و انبياء بنى اسرائيل است كه آوازى خوش داشته و بنقل تورات چنگ هم مينواخته است. سرودهاى داوود كه همه در ستايش الهى و فضايل اخلاقى است بنام مزامير جمع مزمور و بنام زبور خوانده شده.

(٢٧٤)- جريان: روان شدن.

(٢٧٥)- طيران: پرواز كردن.

\* قاعده راجع به مصادر عربى: در عربى، مصدرهايى كه بر حركت و اضطراب دلالت كند بر وزن فعلان با دو فتحه مى‌آيد مانند: غليان، ضربان، جولان، ميعان، خفقان، حيوان، سريان، طريان (عارض شدن)، نوسان، طيران، جريان، ذوبان.

(٢٧٦)-

سمعى الى حسن الاغانى ...

قطعه بر وزن شماره ٢٦ با قافيه موصول.

ترجمه: گوش من به آوازها و سرودهاى زيبا است. كيست كه تارهاى ساز را مالش دهد.

(٢٧٧)- اغانى: بمعنى سرودها. جمع اغنيه بضم اول.

(٢٧٨)- مثانى: تارهاى ساز.