شرح گلستان - خزائلى، محمد - الصفحة ١١٧ - تعليقات بر ديباچه گلستان
بايد «به» را منفصل نوشت مانند: به اسم. علت استثناء اين است كه همزه در ميان كلمه فارسى نمىآيد و اگرچه در اينجا «اسم» عربى است، ما تركيب را فارسى ميدانيم و با كلمه عربى معامله لفظ فارسى ميكنيم. همچنين در اين مورد اگر متصل نوشتن باعث اشتباه يا تلفظ غلط يا نازيبايى خط شود انفصال مناسبتر است.
٥- در تركيبات ديگر، اتصال و انفصال هردو يكسان است منتهى هرچه تركيب كاملتر باشد اتصال لازمتر مينمايد. مثال تركيب كامل: بسوى، بعلت، بتدريج، بكار رفت، بقسمى كه، بطور كلى، بمعنى درست. مثال تركيب ناقص: به عوض، به كيفيت ...
٦- در موارد ديگر مخصوصا در موردى كه حرف اضافه براى متعدى كردن استعمال شده يا اسم بعد از آن مورد توجه باشد حرف اضافه «به» بايد منفصل نوشته شود. مثال:
من به كار او رسيدگى كردم. به نامههاى وى جواب دادم.
يادآورى: اگر «بعلت» و كلمات مانند آن صورت تركيبى داشته باشد، متصل نوشتن آن رجحان دارد وگرنه بايد منفصل نوشته شود. مثال اتصال: او بعلت تقصير خويش مجازات شد. مثال انفصال: قاضى به علت جرم رسيدگى كرد.
٧- پيش از «او» و «آن» و «اين»، حرف «ه» غير ملفوظ در «به» ممكن است بنابر ريشهاش بدل به «دال» شود. مانند: «بدو گفتم»، «بدين سبب خوشحال شد»، «مطلب بدانصورت نبود كه او مىپنداشت».
مزيد: مصدر ميمى است از زياده بمعنى فزونى.
\* قاعده راجع به مصدر ميمى: مصدر ميمى مصدرى است كه با ميم زايد شروع ميشود. از فعل ثلاثى مجرد معتل الفاء بر وزن مفعل بكسر عين است مانند مولد و از ثلاثى مجرد غير معتل الفاء بر وزن مفعل بفتح عين است مانند مطلب و از غير ثلاثى مجرد هموزن مضارع مجهول است با تبديل حرف مضارع به ميم مضموم. مانند: مقام بمعنى اقامت. اما مزيد. مصدر ميمى است برخلاف قاعده و اسم مفعول از «زاد، يزيد»، هم، مزيد ميشود.
دو جمله صله كه با لفظهاى قربت و نعمت ختم شده تشكيل سجع داده است. (راجع به سجع ر ك مقدمه ص ٩٢).
______________________________ (٥)- هرنفسى كه ...
حرف «ى» در هرنفسى نشانه وحدت است و همچنين براى توطئه صله استعمال شده.
\* قاعده راجع به توطئه صله: بطور كلى چون بخواهيم براى اسمى صله بياوريم حرف «ى» به آن مىافزاييم و اگر معرفه باشد لفظ «آن» پيش از اسم مىآوريم.
مثال: خوش آن مرغى كه در بند قفس نيست.
(٦)- ممد: بمعنى ياور و مددكار. اسم فاعل است از امداد. در زبان فارسى، مدد و امداد