______________________________ (١١٣)- موسى: رهبر و پيغمبر بنى اسرائيل است كه آنان را از مصر بدر آورد و از ذلت و خوارى برهانيد و بسوى ارض موعود رهبرى نمود و در كوه طور با خدا سخن گفت، از اينرو به كليم اللّه ملقب گرديد. زندگانى موسى و كشاكش وى با بنى اسرائيل و حوادث و وقايع او، داستانى بس دلپذير است كه بارها در قرآن مجيد مذكور افتاده است. موسى (ع) در اواخر قرن سيزدهم پيش از ميلاد ظهور كرده و كتاب تورات را كه مشتمل بر پنج سفر است آورده (رجوع شود به اعلام قرآن مقاله موسى). در كتب قصص انبياء و تفسيرها، حكاياتى بسيار شبيه به اين داستان وجود دارد كه مردم بوسيله موسى امورى را از خدا ميخواهند و چون اجابت ميشود موسى درمييابد كه درخواست او برخلاف حكمت و مصلحت بوده است.

(١١٤)- ٧: بر او سلام باد. در بعضى نسخه‌ها، على نبيّنا و ٧ ضبط شده است. اين عبارت غالبا در كتابهاى دينى از بابت تعظيم بعد از نام پيغمبران غير از حضرت محمد ٦ مى‌آيد و ترجمه‌اش چنين است: بر پيغمبر ما و بر او سلام باد.

(١١٥)- عربده: در لغت بمعنى بدخويى است و در فارسى بمعنى هياهوى مستانه است.

(١١٦)-

آنكه هفت اقليم عالم را نهاد ...

مثنوى بر وزن شماره ١٧

(١١٧)- لايق: اسم فاعل از مصدر لياقت بمعنى درخور.

(١١٨)-

عاجز باشد كه دست قدرت يابد ...

بيت بر وزن شماره ٥ با قافيه مردف موصول.

مراد اين است كه اشخاص ناتوانى وجود دارند كه اگر نيرو گيرند برميخيزند و دست ناتوانان ديگر را برميتابند (مى‌پيچند).

(١١٩)- وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ: آيه ٢٧ از سوره شورى‌

ترجمه: اگر خداوند در هرنوع روزى را بر بندگانش ميگشود در زمين ستم پيشه ميكردند.

(١٢٠)- حكمت: بمعنى استوارى گفتار و كردار است و حكيم يكى از صفات الهى است.

(١٢١)- تجاسر: بر وزن تفاعل اظهار گستاخى.

(١٢٢)-

ماذا اخاضك يا مغرور فى الخطر

وزن شماره ١٩

ترجمه: اى مغرور چه چيز ترا در خطر فروبرد و كار بجايى رسيد كه هلاك شدى پس ايكاش مور پر درنمى‌آورد. مراد اين است كه اگر مور پر درنمى‌آورد و پرواز نميكرد، دچار هلاك نميشد.