شرح گلستان - خزائلى، محمد - الصفحة ١٦٤ - سبب تأليف گلستان
«علامه» تلقى ميشود.
مصراع آخر، ارسال المثل است و جانشين جواب شرط مندرج در مصراع اول است.
مفاد اين است كه همچنان كه روى دلارام، نيازمند به مشاطه نيست، ممدوح نيز احتياج به وصف اهل فضل ندارد.
\* قاعده راجع به نوشتن كلمههاى مركب در فارسى: اصل اين است كه كلمات مركب متصل نوشته شود. لكن چون در زبان فارسى حروف منفصل موجود است، وقتى اجزاى كلمات بسيط هم جدا از هم نوشته ميشود، اصل مذكور نميتواند كليت داشته باشد و بر آن سه استثنا وارد است: يكى در موردى كه اتصال، موجب نازيبايى خط يا درازى لفظ شود مانند:
«شبنما» و «كمبها» و «زشتسيرت» و «نيكمنظر». دوم در صورتيكه جزء اول با «هاء» غيرملفوظ ختم شود. مانند: «بهرهمند». سوم در صورتيكه جزء دوم با همزه شروع شود مانند «دانشآموز»، «پيلافكن». بر مورد سوم استثنايى وارد است و آن مواردى است كه اگر متصل نوشته شود بصورت موصوف و صفت درآيد يا معنى غيرتركيبى از آن حاصل شود كه در اين صورت بايد متصل نوشت. مثال اول: «دلارام»، «دلاگاه» مثال دوم: «هماهنگ».
______________________________ (٣٢٦)- تقاعد: بمعنى كنارهگيرى و بازنشستن و مصدر مجرد آن «قعود» است بمعنى نشستن.
(٣٢٧)- مواظبت: مصدر باب مفاعله، پيوسته نگاهداشتن و نگهبان بودن.
(٣٢٨)- بنا: بكسر اول صحيح است. شيخ با عبارت «بنابر آن است»، تقصير و تقاعد خود را بوسيله سخنى مقبول يعنى نقل قول بزرگمهر در كمال زيبايى توجيه فرموده است.
(٣٢٩)- بزرجمهر: معرب بزرگمهر است. پندنامه بزرگمهر در زبان پهلوى پس از اسلام باقى بوده و قسمتى از نصايحى كه بنام بزرجمهر در شاهنامه فردوسى آمده مأخوذ از همان پندنامه است. بعضى بغلط پنداشتهاند كه «باء» بزرگمهر مخفف «بو» و «ابو» باشد. از اينجهت در برخى از كتب عربى اين نام بصورت «بوزرجمهر» و «ابوزرجمهر» آمده. وى بنابر مشهور، وزير خسرو انوشيروان بوده و ترجمه كليله و دمنه منسوب به اوست. بزرگمهر، مركب است از صفت «بزرگ» و اسم «مهر».
«مهر» در اصل «ميترا» است و نام رهبر آيين خاصى است كه از ايران در همه جهان قديم انتشار يافته و او مانند مسيح مصلوب شده است. وقايع و كلمات حكمتآميز «مهر» با حالات و برخى از سخنان مسيح مشتبه و آميخته است و شايد قسمتى از كلمات بزرگمهر از آن مهر باشد.
مهر، نام ماه هفتم سال خورشيدى و روز شانزدهم هرماه نيز هست و محبت و خداى محبت را هم مهر گويند. مهر، فرشته نور است اما بتدريج اين نام بر خورشيد اطلاق شده است و