______________________________ (٣٤٩)- جوى نيرزد: در بعضى نسخه‌ها «جوى نيارد» ضبط شده و بجاى پرتوى ندهد، «پرتوى ندارد» مضبوط است. «جو» با «جوهريان» جناس زايد دارد و «جو» يكى از واحدهاى سنجش قديم بوده است. چنانكه تا اين اواخر «گندم» و «نخود» از جمله مقياسات اوزان بشمار مى‌آمد.

(٣٥٠)- مناره: با فتح ميم، چراغدان و آن چيزى است كه فعلا در مساجد بنا ميكنند و گلدسته مينامند و بر فراز آن اذان ميگويند.

مناره: مرتفعاتى بوده كه عربها بر سر راهها ميساختند تا نشانى راه باشد و مسافران راه را گم نكنند.

گويند نخستين كسى كه در راهها منار ساخته، ابرهة بن تبّع از پادشاهان يمن بوده و از اين كار در لشكركشى‌هاى خود استفاده كرده و از همين جهت «ذو المنار» ملقب شده است.

(٣٥١)- الوند: نام كوهى است در نزديكى همدان و اصل پهلوى آن‌ednavlA و در لهجه اوستائى‌tnovruA به معنى تند و تيز است. رود دجله را هم شايد بمناسبت تندى آن «اروند» ناميده باشند. سعدى عليه الرحمه براى بيان تواضع خويش و كم نمودن مقدار خود در برابر اعيان حضرت اتابك، چندين تمثيل متوالى آورده است.

(٣٥٢)-

هركه گردن بدعوى افرازد ...

مثنوى بر وزن شماره ١

(٣٥٣)- دعوى: به معنى ادعا است. اصل آن با الف مقصور است ولى در زبان فعلى، دعوى در مورد ادعاهاى علمى يا سياسى بكار ميرود و با الف مقصور در مورد محاكمات حقوقى و جزائى و جنگ و ستيزه استعمال ميشود و غالبا جنگ و ستيزه را «دعوا» مينويسند.

(٣٥٤)-

دشمن از هرطرف بر او تازد:

در بعضى از نسخه‌ها، مصراع دوم چنين است:

«خويشتن را به گردن اندازد».

(٣٥٥)- افتاده: در مصراع اول به معنى متواضع و فاقد هرگونه دعوى است و در مصراع دوم، تقريبا معنى حقيقى افتاده اراده شده و همان است كه در اصطلاح ورزشى، «زمين‌خورده» ناميده ميشود.

ضمنا بيت اشاره به اين معنى دارد كه لازمه آزادگى، افتادگى است.

(٣٥٦)-

پاى‌بست آمدست پس ديوار:

ارسال المثل است يعنى اول بنّا بايد پايه را بسازد و پس از آن، ديوار بر آن بنا نهد.

(٣٥٧)- نخل‌بندى: نخلبند كسى است كه صورت درختان و ميوه‌ها را از موم سازد.

شايد هم به معنى آيينه‌بندى باشد زيرا در بعضى از شهرها، چهارچوبى را آيينه‌بندان ميكنند و در تشريفات عزادارى آنرا در كوچه و بازار ميگردانند.