باب تحقيق و تتبع به روى دانش‌پژوهان همزمان بگشايد چه گلستان را هربهار طراوتى ديگر است و اين عروس انديشه هرروز در جامه‌اى خوشتر خرامان و جلوه‌گر شده است و چون تحول زمان مسير افكار خردمندان را تغيير ميدهد، اهل هرزمان به آثار گذشتگان با نظرى ديگر مينگرند و از آنجا كه اثرهاى فكر و ذوقى شاعران و نويسندگان ما بويژه نوشته‌هاى سعدى شيراز چشمه‌ايست كه هرگز نمى‌خوشد و همواره در جوش و جريان است ميتواند ذوق خواهندگان هرعصر را سيراب كند و در دهان هريك از تشنگان شربتى كه پسند خاطرش باشد فروريزد.

در عهد ما دانش‌طلبان مى‌خواهند پندهاى دلپسند شيخ را تجزيه و تحليل كنند و با اصول اجتماعى امروز مطابقت دهند. هم‌چنين در مقام آنند كه ريشه واژه‌هاى پارسى را بدانند و مشتقات الفاظ تازى را كه در گلستان بكار رفته و نشان جاويدان گرفته است بخوبى بشناسند تا در نثر و نظم خويش بكار برند و از لفظهاى عربى كه صراف سخن سكه آنرا رايج نشناخته اجتناب ورزند. بالاتر از همه ميخواهند دستور زبان مادرى را از گفتار پدر شعر و نثر درى فراگيرند و كيفيت تعبير و تفسير از مكتب وى بياموزند.

اشخاص و اماكنى كه از آن زمان در اين دفتر ادب نامبرده شده بايد شناخته شوند و محققان درباره آيات و اخبار و آثارى كه در كتاب نفيس گلستان آمده است سخنى چند بشنوند بعلاوه پى‌بردن به هنرنمايى‌هاى شيخ اجل كه از خلال هرلفظ و معناى اين كتاب هويدا است بسى ضرورت دارد تا براى ما نيز گلستان در لباسى باشد كه بگفته خود شيخ:

«متكلمان را بكار آيد و مترسلان را بلاغت افزايد».

نگارنده خود نمى‌داند آيا از عهده چنين وظيفه‌اى كه براى خود مقرر داشته است ذمه خود برى كرده يا نادانى و تحير خود را در ادراك الفاظ خوش و معانى دلكش اين كتاب به عالميان نشان داده است در هرحال تنها بدين دلخوش كرده كه به ساحت فصاحت شيخ راهى گشوده و نمونه‌اى از تحقيقاتى كه اهل اين عصر جوياى آن هستند به ارباب ذوق نموده است. از خدا مى‌خواهم كه خوانندگان پس از قرائت اين شرح در راه رفع نقايص آن خود قدم بردارند، يا اين رهنورد جسور را كه از خطرات راه نهراسيده و در اين وادى بى‌پايان پاى گذاشته است ملامت نكنند اما از لغزشهاى وى چشم نپوشند بلكه با يادآورى عبرت‌آميز او را بفضل خويش واقف سازند تا مگر خود را از برخى عيوب بپردازد و خويش را براى احراز عنوان شارح گلستان لايق و درخور سازد.

پيش از آنكه شرح گلستان آغاز شود مقدمه‌اى خلال شش گفتار از نظر خوانندگان گرامى ميگذرد و در آن مقدمه بسيارى از اصولى كه ملاك ارزش‌يابى كتاب گلستان است در اختيار اهل ذوق و ادب كه نقادان گوهرهاى نفيس ادبياتند قرار ميگيرد. اميد آنكه مورد