______________________________ (١٧١)- دفتر: دفتر را بعضى از لفظ يونانى‌ar ?ehthpiD بمعنى پوست حيوانى گرفته‌اند زيرا به نقل هرودت يونانيهاى قديم، پيش از كشف پاپيروس بر پوست بز و ميش مينوشته‌اند و اين شيوه در ميان ملل ديگر نيز معمول بوده و در صدر اسلام قسمتهايى از قرآن مجيد بر پوست نوشته ميشده. اكنون هم برخى از حرزها و دعاها را بر پوست آهو مينويسند.

دفتر، در گذشته بمعنى كتاب بوده اما اينك بمعنى كتابچه و مخصوصا كتابچه حسابها است.

اشتقاق لفظ دفتر از ريشه «دپى» بمعنى نوشتن مسلم نيست.

(١٧٢)- پريشان: صفت فاعلى از پريشيدن. «پر» از ادات افتراق است كه در پراكندن هم ديده ميشود و در جمله دوم در معنى سخن پراكنده و مبهم و درهم ريخته استعمال شده است.

(١٧٣)-

زبان بريده به كنجى نشسته صمّ بكم:

وزن شماره ١٢ با قافيه مقيّد.

(١٧٤)- صم بكم:

صمّ: جمع اصم بمعنى كرها

بكم: جمع ابكم، بمعنى لالها. مأخوذ از ايه ١٧ و آيه ١٧٠ از سوره بقره:

صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ.\*- صم بكم، اصطلاحا در اينجا در معنى مفرد بكار رفته است.

(١٧٥)- حكم: سخن محكم و استوار و موافق حق.

(١٧٦)- كجاوه: كجاوه جايى است كه براى سفر كردن ميساختند و بر پشت شتر يا ستور ديگرى مى‌بستند و بعربى آنرا هودج مينامند. در بيشتر نسخه‌ها كجاوه غم و حجره همّ، ضبط شده و چنين ضبطى مناسبتر مينمايد.

در اين دو قرينه: (در كجاوه غم انيس من بود و در حجره هم جليس)، صنعت سجع بكار رفته و فعل جمله دوم بقرينه حذف شده است.

هم: (با تشديد ميم) معنى اندوه و نگرانى و جمع آن هموم است. اما كلماتى كه حرف آخر آنها مشدد است گاهى در زبان فارسى با تخفيف بكار ميرود از اين قبيل است غم، مخ.

و هرگاه غم را با هم بكار برند مشدد تلفظ ميكنند: همّ و غمّ.

(١٧٧)- جليس: همنشين. مصدر آن جلوس است‌

\* قاعده راجع به وزن فعيل: وزن فعيل در عربى گاهى مفيد همكارى است از قبيل: كليم يعنى هم‌سخن، نزيل يعنى هم‌منزل.

(١٧٨)- نشاط: بفتح اول بمعنى خوشحالى و گشادگى خاطر است. نشيط بمعنى گشاده‌خاطر از اين ريشه در فارسى استعمال ميشود.

(١٧٩)- بساط ملاعبت:

بساط: بكسر اول بمعنى خيمه و فرش است.