شرح گلستان - خزائلى، محمد - الصفحة ١١٦ - تعليقات بر ديباچه گلستان
طاعت: اسم مصدر است و مصدر آن اطاعت بمعنى فرمانبردارى است.
موجب: بضم ميم و كسر جيم، اسم فاعل از ايجاب است و بمعنى سبب بكار ميرود. و موجب، بفتح ميم كه بغلط بر سر زبانها است بمعنى مرگ است. جمله، اشاره دارد به آيه ١٢ از سوره حجرات: إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ ترجمه: گرامىترين شما در نزد خدا، پرهيزگارترين شما است.
______________________________ (٤)- بشكر اندرش ...
اشاره است به آيه ٦ از سوره ابراهيم: لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ترجمه: اگر سپاسگزاريد نعمت شما را خواهم افزود. بهمين اعتبار است كه شاكر، يكى از صفات الهى است چه او با افزودن نعمت، شكر شكر ميگزارد.
اندر: معنى حرف اضافه «به» را كه در اينجا ظرفيت است بيان ميكند.
\* قاعده حرف اضافه تأكيدى: حرف اضافه «به» در فارسى براى تعديه و الصاق و سببيت و استعانت و معيت و ظرفيت و استعلاء بكار ميرود و در دو مورد اخير گاهى براى آن تأكيد و بيان مىآورند. مثال ظرفيت: به دريا در، منافع بيشمار است. مثال استعلاء: فردا رسى به دولت آبابر.
\* قاعده نوشتن حرف اضافه «به»: حرف اضافه «به» كه در فارسى استعمال ميشود در اصل پهلوى «پد» بوده و تدريجا صورت «به» گرفته و چون كلمه مستقلى است اصل، اين است كه از لفظ بعد از خود در نوشتن جدا باشد. اما چون در بعضى موارد در جاى «باء» حرف جر عربى مستعمل است و چون در بعضى موارد با لفظ بعد از خود تركيب ميشود و صفت يا حرف اضافه مركب يا قيد مركب ميسازد يا از باب تخفيف جانشين حروف ديگرى شده از اينروى در متصل و منفصل نوشتن آن اختلافاتى پيدا آمده است. در نظر نگارنده، رعايت قاعدههاى ذيل در اين باب كاملا مناسب است:
١- پيش از اسم خاص و كلمه اروپايى مقتبس در فارسى، بايد قطعا منفصل نوشته شود تا اسم خاص و كلمه خارجى كاملا مشخص گردد. مثال: به خسرو گفت آب را به الكل آميخت.
٢- در تركيبات عربى از قبيل «بأسره»، «بتمامه»، «بالكل»، «بذاته»، بايد مانند عربى، حرف باء به كلمه بعد از خود متصل شود.
٣- هرگاه حرف اضافه «به» با لفظ ديگرى صفت مركب يا قيد مركب بسازد قطعا بايد متصل نوشته شود مانند: بنام، بخرد، بجا، بخوبى.
٤- هرگاه حرف اضافه «به» در معنى معيت يا ظرفيت بكار رود متصل نوشتن آن بهتر است و انفصال آن هم روا است مانند: بسمت فرماندهى، به سمت فرماندهى. بعنوان مقدمه، به عنوان مقدمه. بهتر بودن اتصال از جهت آن است كه كلمه «باء» چون در تلفظ، تخفيف يافته مناسب است كه در كتابت هم تخفيف يابد. لكن اگر كلمه بعدى با الف آغاز شود