٣١- شيخ شهاب الدين سهروردى (ابو الفتوح يحيى بن حبش) مؤلف رساله آواز پر جبرئيل- رسالة العشق يا مونس العشاق- لغت موران- صفير سيمرغ (ترجمه رسالة الطير ابن سينا) و رساله عقل سرخ.

٣٢- محمد بن غازى الملطوى- كه در زمان سلاجقه وزارت يافت. كتاب او روضة- العقول نام دارد. اين كتاب در اول، مرزبان‌نامه نام داشته و آنرا اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروين از ملوك آل باوند در اواخر قرن چهارم به زبان طبرى نوشته بوده است.

٣٣- سعد الدين وراوينى (صاحب كتاب مرزبان‌نامه) چهار سال بعد از تأليف مرزبان نامه بوسيله ملطوى سعد الدين وراوينى بى‌آنكه از اين تأليف آگاه باشد دست به ترجمه مرزبان‌نامه از زبان طبرى به زبان پارسى زد. وفات او سال ٦٢٤ است.

٣٤- نجم الدين راوندى (ابو بكر محمد بن على) مؤلف كتاب راحة الصدور و آية السرور.

اين كتاب از كتب مهم اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم است.

٣٥- ناصح جرفادقانى- (ابو الشرف ناصح بن ظفر) شاعر و دبير. مؤلف ترجمه تاريخ يمينى. اصل تاريخ يمينى را ابو نصر عتبى راجع به ابتداى سلطنت آل سبكتكين بنام يمين الدوله سلطان محمود به عربى نوشته بوده است و تاريخ تأليف ترجمه يمينى سال ٦٠٣ هجرى است.

٣٦- نجم الدين كبرى (ابو الجناب احمد بن عمر خيوقى خوارزمى) از كبار مشايخ صوفيه در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم بوده است. در سال ٦١٧ يا ٦١٨ در فتنه مغول شهادت يافت. معروفترين آثار او الاصول العشره و رسالة فى السلوك است.

٣٧- امام فخر رازى (ابو عبد اللّه محمد بن عمر) متوفى ٦٠٦ صاحب تصنيفات متعدد كلامى و نويسنده تفسير كبير به عربى. مهمترين آثار پارسى او حدائق الانوار فى حقايق الاسرار است كه دائرة المعارفى است و در آن از چهل علم و در بعضى نسخ آن تا شصت علم بحث شده است و به مناسبت اشتمال آن بر شصت علم، ستينى هم ناميده شده و اين كتاب بنام علاء الدين تكش است.

قسمت ششم- فارسى‌نويسان اوايل قرن هفتم هجرى كه معاصر يا قريب به عصر شيخ اجل سعدى شيرازيند:

١- ابن اسفنديار (محمد بن حسن) مؤلف تاريخ طبرستان به سال ٦١٣. اين كتاب كه جز مقدمه آن باقى به نثر ساده است مشتمل بر چهار قسم ميباشد: قسم اول راجع است به اخبار طبرستان و علماء و شعراى آن‌كه از كتاب تاريخ طبرستان ابو الحسن يزدادى گرفته شده و در اين قسمت ترجمه نامه تنسر، كه گشتاسب شاه نوشته است موجود است. نامه تنسر از نامه‌هاى زمان ساسانى است و اصل آن به پهلوى بوده و ابن مقفع آنرا به عربى ترجمه كرده و ابن اسفنديار