شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٥٠ - حديث دهم
آنرا ماليدنى سخت» در حديث سابق شرح آن شد، «پس بيرون آمدند مانند مورچهها از يمين او و از شمال او» يعنى از طرف راست و چپ حضرت آدم مورچهها از او بيرون آمدند، يا راست و چپ آن گل كه مورچهها از آن بيرون آمدند و راست گل آن بود كه طرف راست حضرت آدم از آن خلق شده و چپ آنچه طرف چپ آن حضرت از آن خلق شده، يا از راست و چپ حضرت جبرئيل كه فرا گيرنده بود يعنى از آنچه مقابل طرف راست آن حضرت بود و آنچه مقابل دست چپ آن حضرت بود، و بر هر تقدير اين اشاره است با خيار و اشرار و اين كه اخيار از طرف راست كه اقوى و اشرف است بيرون آمدند و اشرار از طرف چپ كه بر خلاف آنست، و تتمه حديث محتاج بتوضيح نيست.
حديث دهم
اينست كه روايت كرده از محمد بن على حلبى از حضرت ابى عبد الله ٧ كه فرموده[١]:
ان الله عز و جل لما أراد أن يخلق آدم ٧ أرسل الماء على الطين، ثم قبض قبضة فعركها ثم فرقها فرقتين بيده، ثم ذرأهم فاذاهم يدبون، ثم رفع لهم نارا فأمر أهل الشمال أن يدخلوا، فذهبوا اليها فهابوها و لم يدخلوها، ثم أمر أهل اليمين أن يدخلوها، فذهبوا فدخلوها، فأمر الله عز و جل النار فكانت عليهم بردا و سلاما، فلما رأى ذلك أهل الشمال قالوا: ربنا أقلنا، فأقالهم، ثم قال لهم: أدخلوا فذهبوا فقاموا عليها و لم يدخلوها، فأعادهم طينا و خلق منها آدم
[١] - حديث سوم باب دوم« طينة المؤمن و الكافر» از ابواب ايمان و كفر كافى، و تمام سند اينست( جلد دوم مرآة العقول، صفحه ششم):« على بن ابراهيم، عن أبيه، عن أحمد بن محمد بن أبى نصر، عن أيان بن عثمان، عن محمد بن على الحلبى عن أبى عبد الله( ع)،( قال: ان الله عز و جل لما أراد الحديث)».