شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٠٤ - شرح اخبار طينت
بآن شده و بسيارى از أحاديث كه در باب «ان حديثهم صعب مستصعب» وارد شده بر اين محمول مىتواند شد و بنا بر اين در آنها همين كافيست كه اعتقاد كند كه معنى صحيحى دارد كه خدا و رسول و أهل ذكر عالمند بآن هر چند اذهان پى بآن نتوانند برد چنانكه از حضرت امام محمد باقر ٧ روايت شده كه رسول خداى ٦ فرموده:
ان حديث آل محمد صعب مستصعب لا يؤمن به الا ملك مقرب أو نبى مرسل أو عبد امتحن الله قلبه للايمان، فما ورد عليكم من حديث آل محمد و لانت له قلوبكم و عرفتموه فاقبلوه، و ما اشمأزت منه قلوبكم و أنكرتموه فردوه الى الله و الى الرسول و الى العالم من آل محمد
(تا آخر حديث).
(يعنى) بدرستى كه حديث آل محمد دشوار و دشوار يافته شده است يعنى مردم آنرا دشوار يافتهاند ايمان نمىآورد و تصديق نمىكند بآن مگر فرشته مقربى يا پيغمبر مرسلى يا بنده كه گنجايش داده باشد خدا دل او را براى ايمان، پس آنچه وارد شود بر شما از حديث آل محمد پس نرم باشد از براى آن دلهاى شما، و بشناسيد آنرا پس قبول كنيد آنرا، و آنچه گرفته شود از آن دلهاى شما و نشناسيد آنرا پس رد كنيد آنرا بسوى خدا و بسوى رسول و بسوى عالم از آل محمد يعنى هر چه عقول شما از آن ابا نكند قبول كنيد، و آنچه عقول شما از آن ابا كند و انكار آن نمايد پس رد كنيد آنرا يعنى علم بتأويل آنرا بخدا و رسول و امام.
و باين مضمون روايات متظاهره و متظافره هست و اينها همه بر فرض حجيت خبرست و علم بنسبت آن بمعصوم ٧، و ظاهرست كه نسبت همه اخبار آحاد بمعصومين صلوات الله عليهم أجمعين معلوم نيسم و احتمال جعل دارد بلكه بر متأمل عارف ظاهرست كه عدم وجود جعل در جمله آنها بغايت بعيدست بلكه وجود آن متيقن و مبرهن است چه در احاديث نيز حكم شده بوجود كذابين بر ايشان صلوات الله عليهم پس بر هر تقدير تحقق آن لازم مىآيد و احتمال سهو و تغيير و تحريف