شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٢٤ - ١٠٨٧٢ لا يتحقق الصبر الا بمقاساة ضد المألوف
ترك نمىكند عمل كردن بعلم را مگر كسى كه شك داشته باشد در ثواب بر آن، يعنى يقين كامل نداشته باشد بآن، زيرا كه با يقين كامل بآن گنجايش ندارد كه كسى از سر آن بگذرد از راه كاهلى، يا از براى لذتهاى خسيسه دنيه دنيوى.
١٨٧٠ لا يعمل بالعلم الا من أيقن بفضل الأجر فيه.
عمل نمىكند بعلم مگر كسى كه يقين داشته باشد بافزونى أجر در آن، زيرا كه تا آن يقين نباشد كسى متحمل تعب و زحمت آن نمىشود.
١٠٨٧١ لا تكمل المروة الا باحتمال جنايات المعروف.
كامل نمىشود آدميت مگر ببرداشتن جنايتهاى معروف، ظاهر اينست كه مراد به «معروف» احسان باشد از عطاها و برآوردن حاجتهاى برادران و امثال آنها، و مراد به «جنايتهاى آنها» نقصانهاى مالى باشد كه در عطاها ميباشد و زحمتها و تعبها باشد كه در برآوردن حاجتها بايد كشيد و مراد اين باشد كه كامل نمىشود آدميت مگر بتحمل اين نقصانها و تعبها و زحمتها، و الله تعالى يعلم.
١٠٨٧٢ لا يتحقق الصبر الا بمقاساة ضد المألوف.
متحقق و ثابت نمىشود صبر و شكيبائى مگر برنج كشيدن ضد الفت داشته شده، ممكن است مراد اين باشد كه: صبر بهمين محقق نمىشود كه مصيبتى كه واقع شد بر او جزع نكند بلكه با آن بايد كه هر گاه الفت بچيزى داشته باشد كه شرعا بدى يا ناخوشى داشته باشد با وجود قدرت بر آن ترك كند آنرا و رنج و تعب آنرا بر خود گذارد و بكشد، يا اين كه تا كسى چنين نكند و عادت بآن نكند در مصائب صبر نتواند كرد و نمىشود كه جزع و بيتابى نكند، و در بعضى نسخهها «المعروف» بجاى «الصبر» است و بنا بر اين ممكن است مراد اين باشد كه: معروف و احسان كامل متحقق نمىشود