شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٩٥ - خاتمة الطبع در تعليقات كتاب
از افعال فجار و ناخوش دارند آنها را بنا بر اختلاف نفوس بحسب خلقت چنانكه از احاديث طينت مستفاد مىشود و فقير توجيه و تصحيح اين معنى را نموده در رساله كه در آن باب نوشته است پس هر كه خواهد رجوع بآن نمايد».
پر واضح است كه از موارد چهارگانه گذشته موردى كه منحصرا مفيد و قابل مراجعه است مورد آخرست كه بحث از اخبار طينت باشد زيرا مطلب اول كه اصل در اشياء حظر است يا اباحه يا توقف، در غالب كتب اصول و مخصوصا اصول مطوله متأخرين رضوان الله عليهم بطور مستوفى و مبسوط چنانكه شايد و بايد تنقيح شده و حاجتى شديد بمراجعه بحواشى شرح مختصر الاصول نيست، و همچنين است مبحث حسن و قبح كه آيا عقليست يا شرعى، زيرا كه اين موضوع مبسوطتر و مستوفىتر از موضوع اول مورد تحقيق و تدقيق قرار گرفته است، و حاجتى الزام بمراجعه بحواشى شرح مختصر الاصول نمىكند، و اما موضوع نيت علاوه بر اين كه آن هم مانند دو موضوع گذشته مورد مداقه و مو شكافى متأخرين قرار گرفته و در غالب كتب عباديه ايشان تنقيح شده است خود شارح (ره) در مورد مذكور از همين شرح، مطلب را دنبال كرده و باندازه يك رساله كوچك در باره نيت سخن رانده است و آن كافيست و اگر نه نسخه از رساله نيت شارح (ره) در كتابخانه شخصى حقير موجودست بچاپ آن در اين مورد اقدام ميكرد ليكن مبحث اخبار طينت علاوه بر آنكه فى حد ذاته مبحث مشكل و قابل بحث است زيرا از ظاهر اخبار طينت استشمام رايحه جبر مىشود پس صرف آنها از ظاهر و توجيه آنها بوجهى كه اين استشمام جبر را بر طرف كند براى اهل علم مفيد و جالب توجه است و همچنين از عالم ذر و سعادت و شقاوت و قضا و قدر و خير و شر كه مسائل مشكله هستند بحث مىشود شارح (ره) در همين مورد اشاره هيچگونه شرح و بسطى براى اين مطلب مشكل نداده و بصرف حوالت برساله توجيه و تصحيح اخبار طينت اكتفا كرده است، و علاوه بر اين نيز اين رساله بسيار قليل الوجود و كم نسخه است بطورى كه در ترجمه شارح (ره) نيز هيچگونه تصريح بلكه اشاره