شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٤١ - حديث هشتم
يا بسلامتى از موت و آفتها، و «بسوى جهنم» يعنى برويد بسوى جهنم، و «پروا نميكنم» يعنى اعتنائى بشما ندارم و پروا نميكنم از رفتن شما بجهنم، يا اين كه پروا ندارم ازين حكم، از راه آنكه بسبب استحقاق شماست آنرا و بهيچ وجه قبحى نيست در آن، نه ازين راه كه اشاعره مىگويند كه: حسن و قبحى در اشياء نباشد و باين اعتبار هر كارى بر حق تعالى جايز باشد و پروا نكند از هيچ كارى، زيرا كه فساد اين قول واضح و لايح است چنانكه در اول رساله اشاره بآن رفت، «بگرد سردى و سلامتى» يعنى سرد شو بر ايشان و سالم نگاه دار ايشان را و گزندى بايشان مرسان، «پس آن وقت ثابت شد طاعت و معصيت» يعنى اطاعت آن گروه و عصيان اين گروه، و هر كه در آن وقت اطاعت كرده بعد از آن نيز اطاعت كند، و هر كه در آن وقت عصيان كرده و فرمان نبرده بعد از آن نيز چنان كند، «پس استطاعت ندارند اينها كه بوده باشند از آنها و نه آنها از اينها» يعنى اين كه بوده باشند اينها از آنها و آنها از اينها.
پوشيده نيست كه ظاهر اين كلام اگر چه اينست كه هيچ فرقه از اين دو فرقه قدرت آن ندارند كه داخل فرقه ديگر شوند پس اطاعت كنندگان قادر نيستند بر آنكه عصيان كنند، و عاصيان قادر نيستند بر آنكه اطاعت كنند، نهايت چون اين معنى خلاف حكم صريح عقل است زيرا كه ما بالبديهه مىيابيم قدرت و اختيار خود را در كردن كارهاى خوب و بد هر دو، و أيضا بنا بر اين معقول نمىشود تعظيم و تبجيل اطاعت- كنندگان و نه عذاب و عقاب عاصيان، پس بايد كه تأويل شود باين كه در واقع ممكن نيست كه جمعى كه در آن وقت اطاعت كردند عصيان كنند و داخل عصيان شوند، و همچنين ممكن نيست كه جمعى كه در آن وقت عصيان كردند بعد از آن اطاعت كنند و داخل اطاعت كنندگان شوند هر چند اين معنى بسبب قدرت و اختيار ايشان باشد و از ايشان ناشى شود و حاصل كلام اينست كه: جمعى كه در آن وقت باختيار خود اطاعت كردند بعد از آن نيز البته اطاعت كنند هر چند قادر باشند بر خلاف آن، و همچنين جمعى كه در آن وقت عصيان نمودند با وجود اختيار و قدرت بر خلاف آن