شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٠٦ - ١٠٠٤٩ هل تنظر الا فقيرا يكابد فقرا، أو غنيا بدل نعم الله كفرا، أو بخيلا اتخذ البخل بحق الله وفرا، أو متمردا كأن بأذنيه عن سماع الحكمة وقرا
و رأيها يعنى حاكميست كه بسبب خواهشها ميل نمىكند از حقى بباطلى چنانكه در بعضى از حكام ميباشد و هيچ شبهه و رأيى آن را مشتبه نمىگرداند بلكه همواره حق از آن واضح و لايح باشد از براى كسى كه عالم بتنزيل و تأويل آن باشد، و ممكن است كه ترجمه اين باشد كه: ميل نمىكند بسبب آن خواهشها و مشتبه نمىگرداند بسبب آن شبههها و رأيها، يعنى معرفت آن و عمل بآن سبب اين مىشود كه خواهشها ميل از حق نكنند و شبههها و رأيها مشتبه نگردند زيرا كه آن در هر باب فصل ميكند ميانه حق و باطل پس بطلان هر شبهه و هر رأى باطلى از آن ظاهر مىشود و اشتباهى نمىماند.
١٠٠٤٨ هلك الفرحون بالدنيا يوم القيامة، و نجا المحزونون بها.
هلاك شدهاند شادمانان بدنيا در روز قيامت، و رستگارى يافتهاند و هنا كان بآن، يعنى هر كه در دنيا شادمان باشد و در غم و اندوه چگونگى احوال آخرت خود نباشد او در روز قيامت هلاك شود، زيرا كه اين شادمانى يا باعتبار اينست كه باكى ندارد از عذاب و عقاب حق تعالى و هر چه مىخواهد ميكند، و هلاكت اخروى او ظاهرست، و يا باعتبار اينست كه باعتقاد خود آنچه بايد از اطاعت و بندگى كرده و احتمال تقصيرى بخود راه نمىدهد و اين عجب و خود بينى است و بغايت مذموم است و سبب هلاكت اخروى گردد، و هر كه محزون و اندوهناك باشد در دنيا از براى انديشه آخرت خود، او روز قيامت رستگار گردد، زيرا كه چنين كسى البته بقدر مقدور سعى ميكند از براى آخرت خود، و با وجود آن هر گاه محزون و اندوهناك نيز باشد باعتبار احتمال تقصير خود، پس عجب و خودبينى نيز ندارد، و ظاهرست كه چنين كسى رستگار باشد.
١٠٠٤٩ هل تنظر الا فقيرا يكابد فقرا، أو غنيا بدل نعم الله كفرا، أو بخيلا اتخذ البخل بحق الله وفرا، أو متمردا كأن بأذنيه عن سماع الحكمة وقرا.