شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٧٢ - ١٠٢١٥ لا تعاتب الجاهل فيمقتك، و عاتب العاقل يحببك
از حد در مگذر در شهوت خود و خشم خود پس عيبناك گردانند ترا يعنى اگر از حد درگذرى در آنها و فرمانبردارى آنها كنى زياده از ميانه روى عيبناك گردانند آنها ترا باين كه مرتكب محرمات سازند.
١٠٢١٣ لا ترغب فى الدنيا فتخسر آخرتك.
رغبت مكن در دنيا پس ناقص گردانى آخرت خود را يعنى اگر رغبت كنى در دنيا ناقص گردانى آخرت خود را، زيرا كه كم است كه رغبت در دنيا باعث ارتكاب حرامى نشود و بر تقديرى كه نشود يقين مرتبه اين كس را در آخرت پستتر كند از آنكه رغبت در آن نداشته و همين كافيست در زيان و نقصان.
١٠٢١٤ لا تغن بالرذائل فتسقط قيمتك.
بىنياز مشو بر ذايل پس پست شود بهاى تو. «رذايل» اخلاق و صفات پست مرتبه را گويند مقابل «فضايل» كه اخلاق و صفات بلند مرتبه است، و مراد به «بىنياز شدن برذائل» اينست كه به آنها راضى شود و سلب آنها از خود و طلب فضايل نكند، «پس پست شود بهاى تو» يعنى اگر چنان كنى پست شود قيمت و بهاى تو، و ممكن است كه ترجمه اين باشد كه: فرود ميا در رذايل و اقامت مكن در آنها كه اگر چنين كنى پست شود قيمت تو، و حاصل هر دو يكيست.
١٠٢١٥ لا تعاتب الجاهل فيمقتك[١]، و عاتب العاقل يحببك.
عتاب مكن نادان را پس دشمن گردد ترا، و عتاب كن عاقل را تا دوست گردد با تو، «عتاب» بمعنى ملامتست و مراد اينست كه نادان را ملامت مكن بر كارى كه كرده باشد كه اين باعث دشمنى او مىگردد، بخلاف عاقل كه در او سبب دوستى مىشود، و اين در وقتيست كه ملامت او شرعا واجب نباشد مثل اين كه بر مخالفت بعضى از رسوم و عادات حسنه عرفيه باشد، يا بر آنچه فى الجمله ضرر
[١] - شارح( ره)« فيمقتك» را بجزم مضارع يعنى بسكون تاء ضبط كرده است.