شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥١٨ - حديث چهارم
(توضيح):
مراد بنا بر آنچه در حديث اول مذكور شد خلق دل مؤمن است از طينت پيغمبران نه بدن او، و نيز ممكن است كه مراد اين باشد كه خلق تمام او از نوع طينت پيغمبرانست و مراد بحديث اول اين باشد كه خلق دل مؤمنان از قطعه طينت پيغمبرانست يا از صنف خلقت و جبلت ايشانست و خلق بدن ايشان از قطعه يا از صنفى است پستتر از آن چنانكه در توضيح حديث دويم مذكور شد، و مراد به «نجس نشدن هرگز» اينست كه كسى كه از آن طينت خلق شده باشد هرگز نجس نمىشود بكفر يعنى عاقبت حال او كفر نمىشود پس منافات ندارد با اين كه كسى كافر باشد و آخر مؤمن شود و نيكو شود ايمان او چنانكه در توضيح حديث سابق اشاره بآن شد، و ممكنست كه مراد باين مؤمن كامل باشد و چنين مؤمنى از طينت پيغمبران خلق شده باشد و هرگز نجس نشود بكفر، و اما جمعى كه كافر باشند و بعد از آن مؤمن شوند طينت ايشان از خاص طينت پيغمبران نباشد بلكه آميخته باشد بطينت ديگر كه كفر ايشان اولا باعتبار آن طينت باشد و الله يعلم.
حديث چهارم
اينست كه روايت كرده از أبو حمزه ثمالى[١] كه گفت: شنيدم از حضرت امام محمد باقر ٧ كه مىفرمود:
ان الله عز و جل خلقنا من أعلى عليين، و خلق قلوب شيعتنا مما خلقنا منه و خلق أبدانهم من دون ذلك، و قلوبهم تهوى الينا لأنها خلقت مما خلقنا ثم تلا هذه الآية، «كلا إن كتاب الأبرار»
[١] - حديث چهارم باب طينة المؤمن و الكافر از كتاب ايمان و كفر كافى است و تمام سند اينست( جلد ٢ مرآة العقول، ص ٣): محمد بن يحيى و غيره، عن احمد بن محمد و غيره، عن محمد بن خلف، عن أبى نهشل قال: حدثنى محمد بن اسماعيل عن أبى حمزة الثمالى قال: سمعت أبا جعفر يقول:( ان الله عز و جل خلقنا، الحديث).