شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٢٠ - حديث چهارم
حديث چون پيغمبران مذكور بود فرمودند كه: از طينت عليين و نسبت بأعلى ندادند تا در همه ايشان صحيح باشد، و ممكن است كه همه ايشان از أعلى عليين خلق شده باشند نهايت «أعلى» در اين حديث مذكور باشد و در حديث سابق مذكور نباشد، زيرا كه ذكر همه خصوصيات در حديث لازم نيست، و «دلهاى ايشان بلند شوند بسوى ما» يعنى ميل كنند بسوى ما و محبت ما را داشته باشند، و چون مرتبه ايشان بلند است و كسى كه ميل كند بسوى ايشان بايد كه بلند گردد تا برسد بايشان، يا همان ميل سبب بلندى مرتبه او گردد بآن اعتبار فرمودند كه: بلند گردد از براى آنكه خلق شدهاند از آنچه خلق شدهايم ما، و از آنچه در توضيح حديث سابق مذكور شد ظاهر شد كه اين معنى سبب اين نيست كه ايشان مجبور و مضطر باشند در آن ميل و محبت بلكه مرجحيست از براى اختيار آن و زيادتى توفيق است از براى آن، «كلا إن كتاب الأبرار لفي عليين» يعنى باز بايستند از خيانت در كيل و وزن، يا از غفلت از براى بر انگيخته شدن در قيامت، يا از تكذيب روز جزا كه هر يك قبل ازين مذكور شده، بدرستى كه كتاب نيكوكاران هر آينه در عليين است، «و ما أدراك ما عليون» و چه چيز دانا كرده است ترا كه چيست عليون يعنى تو كنه او را نمىدانى و بحقيقت آن نرسيده زيرا كه آن عظيمترست از آنكه برسد بآن فهم كسى يعنى عليون كتابيست مرقوم يعنى نوشته شده است يا نشان كرده شده كه هر كه ببيند آنرا ميداند كه در آن چه چيزيست، «يشهده المقربون» حاضر شوند آنرا و حفظ كنند آنرا تا گواه شوند بر آن مقربان يعنى مقربان درگاه إلهى از ملائكه و انبيا و اوصيا :، و قبل ازين در شرح حديث اول مذكور شد كه «عليين» اسم بهشت است يا اسم موضعى در آسمان هفتم و بنا بر اين ممكن است كه معنى آيه كريمه اين باشد كه كتاب نيكوكاران يعنى نامه أعمال ايشان در عليين است يعنى ضبط و حفظ مىشود در عليين و غرض از تتمه تفسير و بيان كتابى باشد كه در عليين ضبط مىشود نه اصل عليين و مراد اين باشد كه: