شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٣٧٢ - ١٠٥٨٥ لا يجتمع العنف و الرفق
١٠٥٨١ لا تجتمع أمانة و نميمة.
جمع نمىشود امانت و سخن چينى، و مراد اين باشد كه چنانكه عزيه و وليمه ضد يكديگرند و با هم جمع نمىشوند سخن چينى و امانت نيز چنانند، يا اين كه مراد اين باشد كه در هر مجلسى رعايت مقتضاى آن بايد مثل اظهار سرور و شادى در عروسيها، و حزن و اندوه در عزاها، و غرض تعريض بجمعى باشد كه گاهى بر خلاف آن ميكنند.
١٠٥٨٢ لا يجتمع الكذب و المروة.
جمع نمىشوند دروغگوئى و مروت يعنى آدميت.
١٠٥٨٣ لا تجتمع الخيانة و الاخوة.
جمع نمىشود خيانت و برادرى، يعنى با كسى كه خيانت كنند برادرى او باقى نماند، يا اين كه كسى كه خيانت كند ديگر قابل برادرى نيست.
١٠٥٨٤ لا يجتمع الباطل و الحق.
جمع نمىشود باطل و حق، ظاهر اينست كه مراد به «باطل و حق» دنيا و آخرت باشد و اين كه آنها را با هم جمع نتوان كرد، يعنى كامل آنها را چنانكه قبل از اين مذكور شد.
١٠٥٨٥ لا يجتمع العنف و الرفق.
جمع نمىشود درشتى و رفق، يعنى نرمى و پوشيده نيست كه اين نيز ظاهرست و قابل بيان نيست مگر اين كه تمثيلى باشد از براى سابق و مراد اين باشد كه:
چنانكه درشتى و نرمى با هم جمع نمىشوند دنيا و آخرت با هم جمع نمىشوند، يا اين كه «رفق» در اينجا بمعنى نيكويى احسان باشد و مراد اين باشد كه از درشتخوى